Czy peptydy są zakazane w sporcie?

W przepisach antydopingowych o odpowiedzi decyduje klasa, a nie nazwa substancji. Lista substancji i metod zabronionych WADA na 2026 rok zakazuje przez cały czas całej klasy hormonów peptydowych, czynników wzrostu, substancji pokrewnych i mimetyków (sekcja S2), a osobno – każdej substancji, która nie ma aktualnego dopuszczenia organu regulacyjnego do stosowania u ludzi (sekcja S0). NCAA zakazuje równoważnej klasy.

Dwa dokumenty, które dają odpowiedź

Status antydopingowy wynika z regulaminów, nie z farmakologii. Dwa regulaminy, na które powołuje się najczęściej, pochodzą od różnych organizacji i dotyczą różnych grup osób. Żaden z nich nie odpowiada na pytanie, czy daną substancję można legalnie posiadać – o tym mówi tekst czy peptydy są legalne – ani czy ma ona dopuszczenie do obrotu, o czym przeczytasz w tekście które peptydy zatwierdziła FDA.

Lista zabroniona WADA to obowiązkowy standard międzynarodowy Światowego Programu Antydopingowego, aktualizowany co roku. Wydanie na 2026 rok stwierdza, że „lista wchodzi w życie 1 stycznia 2026 r.”, a oficjalny tekst ukazuje się po angielsku i francusku, przy czym w razie rozbieżności rozstrzyga wersja angielska. Wiąże ona sportowców, którzy podlegają Światowemu Kodeksowi Antydopingowemu.

Dokument NCAA o substancjach zakazanych to przepis stowarzyszenia obowiązujący w amerykańskim sporcie akademickim, publikowany na nowo na każdy rok akademicki. Wydanie na rok 2026-27 wymienia osiem zakazanych klas substancji wraz z przykładami – nie jest to rejestr substancji.

Z oboma regularnie myli się trzeci dokument: program monitorowania WADA, opisany niżej, który – co wyraźnie zaznaczono – nie jest listą substancji zabronionych.

S0: sekcja, która obejmuje niezatwierdzone związki

Substancja, której nie obejmuje żadna inna sekcja listy, trafia do pierwszej sekcji. Lista na 2026 rok formułuje ją tak:

„Każda substancja farmakologiczna, której nie obejmuje żadna z kolejnych sekcji listy i która nie ma aktualnego dopuszczenia żadnego rządowego organu ds. zdrowia do stosowania terapeutycznego u ludzi (np. leki na etapie badań przedklinicznych lub klinicznych albo wycofane z rozwoju, leki projektowane, substancje dopuszczone wyłącznie do użytku weterynaryjnego), jest zabroniona przez cały czas.”

Bezpośrednio pod nią wydanie z 2026 roku dodaje zdanie wymieniające konkretne substancje: „Klasa ta obejmuje wiele różnych substancji, w tym między innymi BPC-157, 2,4-dinitrofenol (DNP), stabilizatory kompleksu receptor rianodynowy 1–kalstabina np. S-107, S48168 (ARM210) oraz aktywatory troponiny (np. reldesemtiw i tirasemtiw).” W nagłówku sekcji zaznaczono ponadto, że „wszystkie substancje zabronione w tej klasie są substancjami określonymi”.

Dzięki takiej konstrukcji związek może być zakazany, choć żadna komisja układająca listę nigdy się nim nie zajmowała: o zakazie przesądza status dopuszczenia do obrotu, a nie rozpoznawalność.

S2: klasa peptydów słowami samej listy

Sekcja S2 nosi tytuł „Hormony peptydowe, czynniki wzrostu, substancje pokrewne i mimetyki”, jest oznaczona jako „zabroniona przez cały czas (w zawodach i poza zawodami)” i stwierdza, że „wszystkie substancje zabronione w tej klasie są substancjami nieokreślonymi”. Jej pierwsze zdanie zawiera klauzulę ogólną, dzięki której sekcja sięga znacznie dalej niż podane przykłady:

„Zabronione są następujące substancje oraz inne substancje o podobnej budowie chemicznej lub podobnym działaniu biologicznym.”

Sekcja dzieli się na substancje wpływające na erytropoezę (S2.1), hormony peptydowe i ich czynniki uwalniające (S2.2) oraz czynniki wzrostu i modulatory czynników wzrostu (S2.3). Ta ostatnia wymienia w punktach konkretne czynniki wzrostu i ich modulatory, a zamyka ją klauzula uzupełniająca, która rozciąga podsekcję na kolejne czynniki wzrostu i modulatory czynników wzrostu, niewymienione w tym wykazie. Klauzula ta nie mówi nic o substancjach wymienionych nad nią.

Status według klasy substancji

Każdy wiersz to klasa w brzmieniu cytowanego dokumentu, a nie stwierdzenie dotyczące konkretnego produktu. Żadna klasa peptydów na liście z 2026 roku nie jest zakazana wyłącznie w zawodach.

Kilka nazw w tej tabeli to zatwierdzone leki na receptę, a nie odczynniki badawcze. Ich obecność w tabeli mówi wyłącznie o statusie w przepisach sportowych: tam, gdzie lek jest zatwierdzony, o jego stosowaniu decydują informacja o leku i lekarz, który go przepisuje, a żadna lista dopingowa tego nie zmienia.

Jak zbudowana jest lista zabroniona

Lista nie jest jednolitym spisem. Oddziela substancje zabronione przez cały czas od tych zabronionych tylko w zawodach i dodaje sekcję dla określonych dyscyplin. Wydanie z 2026 roku wyjaśnia, że „zabronione przez cały czas” oznacza, iż „substancja lub metoda jest zabroniona w zawodach i poza zawodami w rozumieniu Kodeksu”.

Źródło: lista zabroniona WADA 2026, spis treści i nagłówki sekcji (źródło 1).

Przez cały dokument przebiega jeszcze drugi podział. Zgodnie z art. 4.2.2 Kodeksu wszystkie substancje zabronione są substancjami określonymi, chyba że lista stanowi inaczej. Komentarz do tego artykułu zaznacza, że substancji określonych „w żaden sposób nie należy uważać za mniej ważne lub mniej niebezpieczne” – to „po prostu substancje i metody, które z większym prawdopodobieństwem zostały przyjęte lub użyte przez sportowca w innym celu niż poprawa wyników sportowych”. S0 to substancje określone, S2 – nie.

Lista NCAA to osobny dokument

NCAA publikuje własną listę zakazanych klas substancji, zamiast powielać listę WADA. W wydaniu na rok 2026-27 osiem klas nazwano następująco: stymulanty; środki anaboliczne; beta-blokery (zakazane w golfie i strzelectwie karabinowym); diuretyki i środki maskujące; narkotyki; hormony peptydowe, czynniki wzrostu, substancje pokrewne i mimetyki; modulatory hormonalne i metaboliczne; beta-2-agoniści.

W szóstej klasie dokument podaje siedem przykładów: BPC-157, erytropoetynę (EPO), hormon wzrostu (hGH), ludzką gonadotropinę kosmówkową (hCG), ibutamoren (MK-677), IGF-1 (siara; scypuł jeleni) i TB-500. Kilka z tych przykładów to zatwierdzone leki na receptę; ich obecność mówi wyłącznie o statusie w przepisach sportowych, a tam, gdzie lek jest zatwierdzony, o jego stosowaniu decydują informacja o leku i lekarz, który go przepisuje. Pod nimi znajduje się wiersz z wyjątkami, w którym wymieniono kolejne zatwierdzone leki niebędące substancjami zakazanymi. Dokument dwukrotnie stwierdza, że nie istnieje pełna lista substancji zakazanych – raz w formie pogrubionego komunikatu – i dodaje: „To nie jest lista pełna ani wyczerpująca. Każda substancja chemicznie lub farmakologicznie spokrewniona z tymi klasami również jest zakazana.”

Oba regulaminy obejmują więc BPC-157 różnymi drogami: WADA przez S0, ponieważ związek nie ma dopuszczenia do stosowania terapeutycznego u ludzi, a NCAA przez swoją klasę peptydów, w której jest wymieniony z nazwy.

Źródła: lista zabroniona WADA 2026 (1); NCAA Banned Substances 2026-27 (4); AntiDopG § 2 i § 4 oraz załącznik (9-11).

Czym jest wyłączenie dla celów terapeutycznych

Wyłączenie dla celów terapeutycznych, zwykle określane skrótem TUE (od ang. Therapeutic Use Exemption), to decyzja, która pozwala sportowcowi stosować zabronioną substancję lub metodę z powodu rzeczywistej, zdiagnozowanej choroby. International Testing Agency wymienia cztery warunki, które muszą być spełnione łącznie: zabroniona substancja lub metoda jest potrzebna do leczenia zdiagnozowanej choroby potwierdzonej danymi klinicznymi; jej stosowanie nie poprawi wyników w stopniu wykraczającym poza powrót do normalnego stanu zdrowia; jest to zalecane leczenie i nie istnieje dozwolona alternatywa; wreszcie potrzeba ta nie wynika z wcześniejszego stosowania zabronionej substancji lub metody bez TUE.

Tyle mówi definicja i tylko tyle powinno się znaleźć na ogólnej stronie informacyjnej. To, czy w danym przypadku wyłączenie wchodzi w grę i kto o nim decyduje, to pytania do organizacji antydopingowej właściwej dla sportowca i do lekarza prowadzącego.

Monitorowanie to nie zakaz

Program monitorowania na 2026 rok to osobny, jednostronicowy dokument. W przypisie zacytowano art. 4.5 Kodeksu: WADA „ustanawia program monitorowania substancji, które nie znajdują się na liście zabronionej, ale które WADA chce monitorować, aby wykrywać możliwe wzorce nadużyć w sporcie”.

Program na 2026 rok ma własną kategorię zatytułowaną „Hormony peptydowe, czynniki wzrostu, substancje pokrewne i mimetyki”; w 2026 roku zawiera ona jeden wpis: analogi hormonu uwalniającego gonadotropiny (GnRH) wyłącznie u osób płci żeńskiej w wieku poniżej 18 lat, monitorowane w zawodach i poza zawodami. To, że ten wpis jest monitorowany, nie oznacza zakazu: na samej liście zabronionej analogi GnRH są zakazane w sekcji S2.2.1, i to wyłącznie u mężczyzn.

Na 2026 rok program obejmuje też, w zawodach i poza zawodami, markery dwóch leków inkretynowych wydawanych na receptę. Tych dwóch leków nie ma na liście zabronionej; oba są dostępne wyłącznie na receptę, a w przypadku zatwierdzonego leku o jego stosowaniu decydują informacja o leku i lekarz przepisujący.

Status w sporcie to nie status prawny

To, czy substancja figuruje na liście dopingowej, i to, czy można ją legalnie posiadać, to dwa różne pytania, a odpowiedź na jedno nie rozstrzyga drugiego; zasady posiadania i obrotu różnią się w zależności od kraju i stanowią osobny temat.

Niemcy są jednym z krajów, w których obok przepisów sportowych obowiązuje ustawa karna. Zgodnie z § 2 ust. 3 niemieckiej ustawy antydopingowej (Anti-Doping-Gesetz) przestępstwem jest nabywanie, posiadanie lub wwożenie do kraju środka dopingującego wymienionego w załączniku do ustawy „in nicht geringer Menge” – w ilości większej niż niewielka – w celu stosowania dopingu w sporcie u ludzi, a § 4 ust. 1 przewiduje za to karę pozbawienia wolności do trzech lat albo grzywnę. Grupa II tego załącznika nosi tytuł „Peptidhormone, Wachstumsfaktoren, verwandte Stoffe und Mimetika”, czyli tę samą nazwę kategorii, której używają regulaminy sportowe. Załącznik wymienia grupy substancji; sam nie ustala progu ilościowego. Ilość poniżej tego progu nie staje się przez to legalna: przepis karny jest jednym z kilku instrumentów, a prawo farmaceutyczne ma zastosowanie do tych samych substancji niezależnie od niego.

Inne kraje wyznaczają tę granicę gdzie indziej, co jest osobnym tematem. Czym te cząsteczki są jako klasa chemiczna, wyjaśniają teksty czym są peptydy i lista peptydów. Czym SARM-y, często sprzedawane obok peptydów, różnią się od nich pod względem chemii i statusu na liście, opisuje strona SARM-y a peptydy.

Najczęstsze pytania

Czy peptydy są zakazane w sporcie?

Według Listy substancji i metod zabronionych WADA na 2026 rok cała klasa hormonów peptydowych, czynników wzrostu, substancji pokrewnych i mimetyków jest zabroniona przez cały czas (sekcja S2), a sekcja S0 niezależnie od tego zakazuje każdej substancji farmakologicznej, która nie ma aktualnego dopuszczenia żadnego rządowego organu ds. zdrowia do stosowania terapeutycznego u ludzi. NCAA wymienia równoważną klasę we własnym dokumencie o substancjach zakazanych na rok 2026-27.

Czy BPC-157 jest zakazany przez NCAA?

Tak. Dokument NCAA o substancjach zakazanych na rok 2026-27 podaje BPC-157 jako przykład w klasie „Hormony peptydowe, czynniki wzrostu, substancje pokrewne i mimetyki”. Lista zabroniona WADA na 2026 rok wymienia go osobno w sekcji S0, czyli wśród substancji niezatwierdzonych, które są zabronione przez cały czas.

Czy TB-500 to to samo co tymozyna beta-4?

Nie. Tymozyna beta-4 to naturalnie występujące ludzkie białko, które w dojrzałej postaci liczy 43 aminokwasy (UniProt P62328). TB-500 to natomiast nazwa handlowa krótkiego syntetycznego fragmentu, opisywanego w literaturze analitycznej jako N-końcowo acetylowany fragment 17-23; z samą nazwą nie wiąże się żadna ujednolicona definicja. Żaden z nich nie jest zatwierdzonym lekiem, a lista zabroniona WADA na 2026 rok obejmuje w sekcji S2.3 „tymozynę β4 i jej pochodne” i wymienia tam TB-500.

Co oznacza sekcja S0 listy zabronionej WADA?

S0, „Substancje niezatwierdzone”, zakazuje przez cały czas każdej substancji farmakologicznej, której nie obejmuje żadna inna sekcja listy i która nie ma aktualnego dopuszczenia żadnego rządowego organu ds. zdrowia do stosowania terapeutycznego u ludzi. Jako przykłady wydanie z 2026 roku podaje leki na etapie badań przedklinicznych lub klinicznych albo wycofane z rozwoju, leki projektowane (designer drugs) oraz substancje dopuszczone wyłącznie do użytku weterynaryjnego.

Czy peptyd musi być wymieniony z nazwy na liście, żeby był zakazany?

Nie. Sekcja S2 listy zabronionej WADA na 2026 rok zakazuje wymienionych substancji „oraz innych substancji o podobnej budowie chemicznej lub podobnym działaniu biologicznym”, a dokument NCAA stwierdza, że „nie jest listą pełną ani wyczerpującą” i że każda substancja chemicznie lub farmakologicznie spokrewniona z jego klasami również jest zakazana. To, że nazwy nie ma w którymś z tych dokumentów, nie rozstrzyga więc o statusie substancji.

Czym jest wyłączenie dla celów terapeutycznych (TUE)?

Wyłączenie dla celów terapeutycznych, w skrócie TUE, to decyzja organizacji antydopingowej, która pozwala sportowcowi stosować zabronioną substancję lub metodę z powodu zdiagnozowanej choroby, jeśli spełnione są ścisłe warunki: substancja jest potrzebna do leczenia tej choroby, jej stosowanie nie poprawi wyników w stopniu wykraczającym poza powrót do normalnego stanu zdrowia, nie istnieje dozwolone leczenie alternatywne, a potrzeba nie wynika z wcześniejszego stosowania zabronionej substancji bez TUE. To, czy w danym przypadku wyłączenie wchodzi w grę i kto o nim decyduje, to pytania do organizacji antydopingowej właściwej dla sportowca i do lekarza prowadzącego.

Czy program monitorowania WADA to to samo co lista zabroniona?

Nie. Artykuł 4.5 Światowego Kodeksu Antydopingowego opisuje program monitorowania jako obejmujący substancje, „które nie znajdują się na liście zabronionej, ale które WADA chce monitorować, aby wykrywać możliwe wzorce nadużyć w sporcie”. Samo to, że substancja figuruje w programie monitorowania na 2026 rok, nie czyni jej zakazaną. I odwrotnie: brak substancji na liście zabronionej też nie rozstrzyga o jej statusie, bo sekcja S0 i klauzula o substancjach o podobnej budowie chemicznej lub podobnym działaniu biologicznym obowiązują niezależnie od tego, czy nazwa figuruje na liście.

Źródła

1. World Anti-Doping Agency, The 2026 Prohibited List, International Standard, obowiązuje od 1 stycznia 2026 r.: https://www.wada-ama.org/sites/default/files/2025-09/2026list_en_final_clean_september_2025.pdf
2. World Anti-Doping Agency, The 2026 Monitoring Program: https://www.wada-ama.org/sites/default/files/2025-09/2026_list_monitoring_program_en_final_clean_september_2025.pdf
3. World Anti-Doping Agency, strona z omówieniem listy zabronionej: https://www.wada-ama.org/en/prohibited-list
4. NCAA, 2026-27 NCAA Banned Substances: https://ncaaorg.s3.amazonaws.com/ssi/substance/2026-27/2026-27NCAA_BannedSubstances.pdf
5. NCAA, 2025-26 NCAA Banned Substances (poprzednie wydanie, identyczna klasa peptydów): https://ncaaorg.s3.amazonaws.com/ssi/substance/2025-26/2025-26NCAA_BannedSubstances.pdf
6. NCAA, omówienie substancji zakazanych: https://www.ncaa.org/what-we-do/health-safety-and-performance/anti-doping-and-substance-misuse-prevention/banned-substances/
7. International Testing Agency, Therapeutic Use Exemptions: https://ita.sport/athlete-hub/tues/
8. Nationale Anti Doping Agentur Deutschland, WADA publikuje listę zabronioną na 2026 rok: https://www.nada.de/en/service/news/news-detail/wada-publishes-prohibited-list-2026
9. Anti-Doping-Gesetz (AntiDopG), § 2: https://www.gesetze-im-internet.de/antidopg/__2.html
10. Anti-Doping-Gesetz (AntiDopG), § 4: https://www.gesetze-im-internet.de/antidopg/__4.html
11. Anti-Doping-Gesetz (AntiDopG), Anlage (zu Paragraph 2 Absatz 3): https://www.gesetze-im-internet.de/antidopg/anlage.html
12. Wpis UniProt P62328, Thymosin beta-4, Homo sapiens (44 reszty, dojrzały łańcuch 2-44): https://www.uniprot.org/uniprotkb/P62328/entry
13. Esposito S, Deventer K, Goeman J, Van der Eycken J, Van Eenoo P. Synthesis and characterization of the N-terminal acetylated 17-23 fragment of thymosin beta 4 identified in TB-500, a product suspected to possess doping potential. Drug Test Anal. 2012;4(9):733-8: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22962027/
14. Ho EN, Kwok WH, Lau MY, et al. Doping control analysis of TB-500, a synthetic version of an active region of thymosin beta4, in equine urine and plasma by liquid chromatography-mass spectrometry. J Chromatogr A. 2012;1265:57-69: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23084823/

Listy zmieniają się co roku, a oba cytowane tu dokumenty sportowe same zaznaczają, że nie są wyczerpujące, więc status odczytany ze strony z podsumowaniem – także z tej – jest zawsze tylko wskazówką, by sięgnąć do aktualnego wydania. W przypadku zatwierdzonego leku wiążącym tekstem jest informacja o leku; we wszystkim, co dotyczy prawa startu lub zdrowia konkretnego sportowca, należy zwrócić się do organizacji antydopingowej, której ten sportowiec podlega, oraz do wykwalifikowanego lekarza lub farmaceuty.