Liraglutyd: badania, status i bezpieczeństwo

Podsumowanie

Liraglutyd to wytworzona w laboratorium kopia naturalnego hormonu jelitowego, zmieniona tak, by utrzymywała się w organizmie przez mniej więcej pół doby zamiast kilku minut. Od 2009 roku jest dopuszczonym do obrotu lekiem na receptę, najpierw w cukrzycy typu 2, a później w kontroli masy ciała. W największym badaniu dotyczącym masy ciała dorośli stracili średnio 8,4 kg w ciągu 56 tygodni, wobec 2,8 kg w grupie placebo. W badaniu sercowym u osób z cukrzycą poważne zdarzenia sercowe występowały o około 13% rzadziej. Nowszy semaglutyd z tej samej rodziny wyraźnie go przewyższył w jedynym badaniu, w którym porównano je bezpośrednio.

Najważniejsze ustalenia w skrócie

• Dopuszczony do obrotu od 2009 roku i wszędzie, gdzie to sprawdzono, wydawany na receptę. Europa dopuściła go 30 czerwca 2009 roku. Stany Zjednoczone dopuściły go 25 stycznia 2010 roku jako całkowicie nową substancję czynną ^[1], ^[2].
• O około 13% mniej poważnych zdarzeń sercowych. Wśród 9340 dorosłych z cukrzycą typu 2 i wysokim ryzykiem sercowym takie zdarzenie dotknęło 13,0% osób, wobec 14,9%. Mediana (wartość środkowa) czasu obserwacji wyniosła 3,8 roku ^[3].
• Masa ciała spadła o 8,4 kg w ciągu 56 tygodni. Ten wynik dotyczy 3731 dorosłych z otyłością i bez cukrzycy. W grupie placebo masa ciała spadła o 2,8 kg, co daje różnicę 5,6 kg ^[4].
• W bezpośrednim porównaniu masa ciała spadła przy semaglutydzie ponad dwa razy bardziej. W ciągu 68 tygodni spadek wyniósł 15,8%, wobec 6,4%, czyli różnica wyniosła 9,4 punktu procentowego ^[5].
• U nastolatków wynik wskaźnika masy ciała spadł o 0,22 punktu bardziej. To badanie z udziałem 251 młodych osób jest podstawą amerykańskiego dopuszczenia od 12. roku życia ^[6], ^[7].
• Ostrzeżenie w ramce w Ameryce, którego nie ma w Europie. Amerykańskie informacje o leku ostrzegają przed nowotworami tarczycy u gryzoni. Europejskie teksty nie mają takiej ramki i jako przeciwwskazanie wymieniają tylko uczulenie ^[8], ^[1].
• Leki generyczne od grudnia 2024 roku, a w Ameryce wciąż niedobór. Od 23 grudnia 2024 roku zatwierdzono jedenaście wniosków dotyczących leków generycznych. Substancja figuruje na amerykańskiej liście niedoborów od 18 lipca 2023 roku ^[9], ^[10].

Czym jest liraglutyd

Liraglutyd to peptyd złożony z 31 aminokwasów, który w 97% swojej sekwencji odpowiada ludzkiemu hormonowi jelitowemu GLP-1. Firma Novo Nordisk opracowała go pod kodem NN2211. Łańcuch peptydu wytwarzają drożdże piekarskie, a potem chemicznie przyłącza się do niego tłuszczowy „ogon” ^[8], ^[11].

Występuje pod trzema nazwami handlowymi. Victoza to marka stosowana w cukrzycy typu 2, Saxenda – w kontroli masy ciała, a Xultophy to stałe połączenie z długo działającą insuliną. Wszystkie trzy zawierają tę samą substancję czynną ^[8], ^[12], ^[9].

Cały sekret tkwi w tym tłuszczowym ogonie. Wiąże on peptyd z białkiem transportowym we krwi. Dzięki temu organizm usuwa go przez około 13 godzin, a nie przez kilka minut, jak w przypadku naturalnego hormonu ^[8].

Najważniejsze dane

Jak działa

Mechanizm działania opisuje zatwierdzona informacja o leku, ponieważ oceniano go razem z wynikami badań ^[8].

• Receptor GLP-1. Liraglutyd łączy się z receptorem hormonu jelitowego GLP-1 i pobudza go tak samo jak naturalny hormon ^[8].
• Insulina, ale tylko wtedy, gdy jest potrzebna. W komórkach wytwarzających insulinę pobudzenie receptora zwiększa ilość cząsteczki przekaźnikowej, a insulina jest uwalniana tylko wtedy, gdy cukier we krwi rzeczywiście jest wysoki ^[8].
• Mniej hormonu o przeciwnym działaniu. Glukagon, który podnosi cukier we krwi, jest wydzielany w mniejszych ilościach ^[8].
• Żołądek opróżnia się wolniej, co łagodzi wzrost cukru we krwi po posiłku ^[8].
• Apetyt jest regulowany w mózgu. Europejski tekst przypisuje wpływ na masę ciała sygnałom głodu i sytości w mózgu ^[15].
• Co organizm z nim robi. Jest rozkładany jak każde duże białko, bez udziału jednego konkretnego narządu. W moczu ani w kale nie wykrywa się niezmienionej substancji ^[8].

Semaglutyd i tirzepatyd należą do tej samej rodziny, ale nie są tym samym. Semaglutyd ma dłuższy łańcuch tłuszczowy i działa około tygodnia; tirzepatyd pobudza dodatkowo drugi receptor ^[16], ^[17].

Co wykazały badania

Serce

RCT fazy 3, zaprojektowane do wykazania różnicy Do badania sercowego włączono 9340 dorosłych z cukrzycą typu 2 i wysokim ryzykiem sercowym. Mieli średnio 64 lata, chorowali na cukrzycę średnio od 12,8 roku, a mediana (wartość środkowa) czasu obserwacji wyniosła 3,8 roku ^[3].

Poważne zdarzenie sercowe dotknęło 13,0% osób w grupie leczonej, czyli 608 z 4668, wobec 14,9% w grupie placebo, czyli 694 z 4672. Oznacza to ryzyko niższe o 13% (współczynnik ryzyka, czyli hazard ratio, 0,87), a przedział niepewności wokół tego wyniku obejmuje ryzyko niższe o 3% do 22% (od 0,78 do 0,97, p = 0,01) ^[3].

Mniej było też zgonów. Zgon z przyczyn sercowych nastąpił u 4,7% osób, wobec 6,0% (współczynnik ryzyka 0,78, przedział od 0,66 do 0,93, p = 0,007). Zgon z jakiejkolwiek przyczyny nastąpił u 8,2%, wobec 9,6% (0,85, przedział od 0,74 do 0,97, p = 0,02) ^[3].

Nie wszystkie wyniki się jednak zmieniły. W przypadku zawałów serca niezakończonych zgonem (współczynnik ryzyka 0,88, przedział od 0,75 do 1,03), udarów niezakończonych zgonem (0,89, przedział od 0,72 do 1,11) i przyjęć do szpitala z powodu niewydolności serca nie stwierdzono wyraźnej różnicy. Najczęstszym powodem przerwania leczenia były dolegliwości żołądkowo-jelitowe ^[3].

Ten wynik wpisano do amerykańskiej informacji o leku w sierpniu 2017 roku ^[18].

Masa ciała

RCT fazy 3 W największym badaniu dotyczącym masy ciała losowo przydzielono do grup 3731 dorosłych z otyłością albo z nadwagą i towarzyszącą jej chorobą, bez cukrzycy. Mieli średnio 45 lat, ważyli 106,2 kg, a ich wskaźnik masy ciała (BMI) wynosił 38,3; 78,5% stanowiły kobiety ^[4].

Po 56 tygodniach grupa leczona straciła średnio 8,4 kg, z odchyleniem standardowym (rozrzutem wyników) 7,3 kg, wobec 2,8 kg z rozrzutem 6,5 kg. Różnica wynosi 5,6 kg, a 95-procentowy przedział ufności sięga od 5,1 do 6,0 kg (p < 0,001) ^[4].

Co najmniej jedną dwudziestą masy ciała straciło 63,2% osób, wobec 27,1%. Ponad jedną dziesiątą straciło 33,1%, wobec 10,6% (w obu przypadkach p < 0,001). Poważne zdarzenia niepożądane wystąpiły u 6,2%, wobec 5,0% ^[4].

Amerykańska informacja o leku przedstawia to samo badanie w procentach. Masa ciała spadła o 7,4%, wobec 3,0%, co daje różnicę 4,5 punktu procentowego (przedział od 3,8 do 5,2, p < 0,0001). Rozbieżność między oboma zestawami liczb wynika z innego sposobu uzupełniania brakujących danych ^[12].

RCT fazy 3 Do drugiego badania włączono 846 dorosłych, którzy mieli także cukrzycę typu 2. W ciągu 56 tygodni masa ciała spadła o 6,0% w ramieniu z wyższą dawką i o 4,7% w ramieniu z niższą, wobec 2,0% w grupie placebo. W tej grupie efekt jest mniejszy, więc obu zestawów liczb nie można stosować zamiennie ^[19].

RCT fazy 3, schemat podtrzymania Do trzeciego badania włączono 422 dorosłych, którzy na diecie niskokalorycznej stracili już co najmniej jedną dwudziestą masy ciała. W kolejnych 56 tygodniach grupa leczona straciła dodatkowo 6,2%, wobec 0,2%, co daje różnicę 6,1 punktu procentowego (przedział od 4,6 do 7,5, p < 0,0001) ^[20].

Ponieważ przez ten warunek włączenia do badania trafiły osoby, które już dobrze zareagowały na dietę, amerykańska informacja o leku stwierdza, że wyniku nie można przenosić na ogólną populację ^[20], ^[12].

W porównaniu z semaglutydem

RCT fazy 3b, porównanie leków bez zaślepienia W jednym badaniu porównano obie substancje bezpośrednio u 338 dorosłych z otyłością i bez cukrzycy, przez 68 tygodni w 19 ośrodkach w Stanach Zjednoczonych. Każdy lek porównywano w sposób zaślepiony z jego własnym placebo, ale uczestnicy wiedzieli, który z dwóch leków otrzymują ^[5].

Masa ciała spadła o 15,8% przy semaglutydzie, wobec 6,4% przy liraglutydzie, co daje różnicę 9,4 punktu procentowego (przedział od 6,8 do 12,0, p < 0,001). W grupie placebo spadła o 1,9% ^[5].

Co najmniej jedną dziesiątą masy ciała straciło 70,9% osób, wobec 25,6%, a co najmniej jedną piątą 38,5%, wobec 6,0%. Przy liraglutydzie leczenie przerwało dwa razy więcej osób: 27,6%, wobec 13,5% ^[5].

Cukrzyca pojawiająca się później

RCT fazy 3 Badanie dotyczące masy ciała przedłużono do 160 tygodni u 2254 uczestników, którzy na początku mieli podwyższony cukier we krwi. Cukrzycę typu 2 rozpoznano u 2% grupy leczonej, czyli u 26 z 1472 osób, wobec 6%, czyli 46 z 738 ^[21].

Cukrzyca pojawiała się 2,7 raza później (przedział od 1,9 do 3,9, p < 0,0001), co odpowiada współczynnikowi ryzyka 0,21 (przedział od 0,13 do 0,34). W 160. tygodniu masa ciała była niższa o 6,1%, wobec 1,9%, co daje różnicę 4,3 punktu procentowego ^[21].

Połowa uczestników nie dotrwała do końca. Z 2254 osób tylko 1128 osiągnęło 160. tydzień, a osób, które wycofały się z badania, później już nie obserwowano, co sami autorzy wskazują jako ograniczenie ^[21].

Młodzi ludzie

RCT fazy 3 W badaniu z udziałem 251 nastolatków w wieku od 12 do 17 lat z otyłością mierzono nie samą masę ciała, lecz wynik wskaźnika masy ciała (BMI) przeliczony dla wieku i płci. Badanie trwało 56 tygodni, a po nim 26 tygodni obserwacji. Wynik spadł o 0,22 punktu bardziej niż w grupie placebo (przedział od 0,08 do 0,37, p = 0,002) ^[6].

Spadek wskaźnika masy ciała o co najmniej jedną dwudziestą osiągnęło 43,3% osób, wobec 18,7%. Spadek o co najmniej jedną dziesiątą osiągnęło 26,1%, wobec 8,1%. W liczbach bezwzględnych różnica masy ciała wyniosła 4,50 kg ^[6].

Efekt nie utrzymał się po odstawieniu leku. Wynik wskaźnika masy ciała rósł ponownie szybciej w grupie, która była leczona – o 0,15 punktu bardziej (przedział od 0,07 do 0,23) ^[6].

Słabym punktem była tolerancja. Dolegliwości żołądkowo-jelitowe dotyczyły 64,8% osób, wobec 36,5%, a 13 młodych osób, czyli 10,4%, przerwało leczenie z powodu skutku ubocznego, a w grupie placebo nikt ^[6].

Cukier we krwi

RCT fazy 3, porównanie z aktywnym lekiem W jednym badaniu 746 dorosłych leczono samym liraglutydem. Długoterminowy wskaźnik cukru we krwi spadł o 1,1 punktu procentowego w ramieniu z wyższą dawką i o 0,8 w ramieniu z niższą, wobec 0,5 przy leku porównawczym, glimepirydzie. Docelową wartość poniżej 7% osiągnęło odpowiednio 51%, 43% i 28% uczestników ^[8].

RCT fazy 3, wszyscy wiedzieli, kto co otrzymuje W innym badaniu porównano liraglutyd z eksenatydem u 464 dorosłych przez 26 tygodni. Wskaźnik spadł o 1,12 punktu, wobec 0,79, co daje różnicę 0,33 (przedział od 0,18 do 0,47, p < 0,0001). Masa ciała spadła w obu grupach podobnie, o 3,24 kg wobec 2,87 kg ^[22].

To samo badanie ujawniło słaby punkt. Kontrola cukru we krwi po śniadaniu i po kolacji była gorsza przy liraglutydzie. Nudności szybciej ustępowały, a łagodne epizody zbyt niskiego cukru były rzadsze: 1,93 wobec 2,60 zdarzenia na osobę rocznie ^[22].

Jak długo pacjenci pozostawali na leczeniu

Badanie obserwacyjne W jednym badaniu przez 24 miesiące obserwowano 2005 osób we Francji, Niemczech i we Włoszech, które zaczynały przyjmować lek przeciwcukrzycowy we wstrzyknięciach. Istotna zmiana leczenia nastąpiła u 45,2% osób w grupie liraglutydu, czyli 448 z 991, wobec 28,2% w grupie dulaglutydu, czyli 286 z 1014 ^[23].

Po korekcie statystycznej pozostanie na leczeniu było bardziej prawdopodobne przy podawanym raz w tygodniu leku porównawczym (współczynnik ryzyka 0,69, przedział od 0,56 do 0,86). Cukier we krwi i masa ciała zmieniły się w obu grupach w podobnym stopniu: o 1,09 wobec 1,08 punktu procentowego oraz o 3,3 wobec 3,5 kg ^[23].

Jako badanie obserwacyjne nie może wykluczyć, że obie grupy różniły się pod względami, których nikt nie zmierzył ^[23].

Kwestia tarczycy u ludzi

Badanie obserwacyjne, wskaźnik zastępczy Kalcytonina to hormon wytwarzany przez te komórki tarczycy, z których u gryzoni powstają nowotwory. Mierzono ją co trzy miesiące przez okres do dwóch lat u ponad 5000 uczestników ^[24].

Wartości wyjściowe mieściły się w dolnym zakresie normy i tam pozostały. Po dwóch latach szacowane średnie wynosiły najwyżej 1,0 ng/l, znacznie poniżej górnych granic normy. Nie było spójnej zależności od dawki, czasu ani grupy leczenia ^[24].

Autorzy wnioskują, że dane te nie wskazują na żaden wpływ u ludzi i że wyniki z badań na gryzoniach mogą nie przenosić się na ludzi. Wskaźnik we krwi to jednak nie liczba nowotworów, a dwa lata to nie całe życie ^[24].

Czego wciąż nie wiadomo

• Nowotwory tarczycy u gryzoni. Nie rozstrzygnięto, czy mają jakiekolwiek znaczenie dla ludzi, i informacje o leku mówią o tym otwarcie ^[8].
• Twarde sercowe punkty końcowe w otyłości bez cukrzycy. Żadne długoterminowe badanie nie sprawdziło tego w przypadku tej substancji; badanie sercowe przeprowadzono u osób z cukrzycą ^[3].
• Co dzieje się po 160. tygodniu. Połowa uczestników trzyletniego badania wycofała się i nie była dalej obserwowana ^[21].
• Ile wart jest wynik bezpośredniego porównania. Objęło ono 338 osób w 19 ośrodkach, a wszyscy wiedzieli, który lek przyjmują ^[5].
• Kwestia oczu. Urzędowy przegląd przypadków nagłego uszkodzenia nerwu wzrokowego dotyczył wyłącznie semaglutydu, a jego autorzy zaznaczają, że innych leków z tej grupy nie badano. Nie wynika z tego nic o liraglutydzie, ani w jedną, ani w drugą stronę ^[25].

Skutki uboczne i bezpieczeństwo

Przeważają dolegliwości żołądkowo-jelitowe i to one są głównym powodem przerywania leczenia. Poniższe dane pochodzą ze zbiorczej analizy badań dotyczących masy ciała u dorosłych, zamieszczonej w amerykańskiej informacji o leku: 3384 osoby leczone, wobec 1941 w grupie placebo ^[12].

U nastolatków te same dolegliwości występowały jeszcze częściej: nudności dotyczyły 42,4% osób, wobec 14,3%, a wymioty 34,4%, wobec 4% ^[12].

Dalsze punkty z informacji o leku i dokumentacji urzędowej:

• Ostrzeżenie w ramce dotyczące nowotworów tarczycy. U szczurów i myszy liraglutyd wywołuje nowotwory wywodzące się z określonego rodzaju komórek tarczycy. Im większe dawki zwierzęta dostają i im dłużej trwa podawanie, tym częściej się to zdarza, przy ilościach porównywalnych z tymi stosowanymi u ludzi. Nie wiadomo, czy ma to znaczenie dla ludzi ^[8].
• Kto w Ameryce nie może go przyjmować. Osoby, które chorowały na ten rodzaj raka tarczycy lub u których występował on w rodzinie. Także osoby z określonym dziedzicznym zespołem hormonalnym oraz osoby, u których wystąpiła ciężka reakcja na lek ^[8].
• Ostre zapalenie trzustki. W badaniach dotyczących masy ciała u dorosłych potwierdzono je u 9 z 3291 osób, wobec 2 z 1843. Brytyjski urząd 29 stycznia 2026 roku zaostrzył ostrzeżenie dla całej grupy leków, wymieniając przypadki z obumarciem tkanki i przypadki zakończone zgonem ^[12], ^[26].
• Problemy z pęcherzykiem żółciowym. Kamica żółciowa wystąpiła u 2,2% osób, wobec 0,8%, a zapalenie pęcherzyka żółciowego u 0,8%, wobec 0,4%; większość tych przypadków zakończyła się operacją. Nadwyżka utrzymywała się także po uwzględnieniu tego, ile masy ciała uczestnicy stracili ^[12].
• Szybsze tętno. Tętno spoczynkowe wzrosło średnio o 2–3 uderzenia na minutę. Wzrost o ponad 10 uderzeń podczas dwóch kolejnych wizyt wystąpił u 34% osób, wobec 19% ^[12].
• Zbyt niski cukier we krwi. Ryzyko rośnie, gdy lek łączy się z insuliną lub z lekami pobudzającymi wydzielanie insuliny. U dzieci i nastolatków z cukrzycą 21,2% miało wynik cukru we krwi poniżej 54 mg na decylitr. Żaden z tych epizodów nie był ciężki ^[8].
• Uszkodzenie nerek po utracie płynów. Zgłaszano nagłe uszkodzenie nerek, głównie u osób odwodnionych z powodu wymiotów lub biegunki; w niektórych przypadkach potrzebna była dializa ^[8].
• Przedostanie się treści żołądka do płuc. Rzadkie zgłoszenia opisują pokarm pozostający w żołądku podczas znieczulenia mimo przestrzegania zwykłego okresu na czczo. Informacja o leku stwierdza, że dowody są zbyt skąpe, by wyciągać z nich praktyczne wnioski ^[8], ^[15].
• Wynik dotyczący tarczycy w badaniach w cukrzycy. Raka brodawkowatego tarczycy zgłoszono u 7 leczonych dorosłych, wobec 1 osoby w grupie porównawczej, czyli 1,5 wobec 0,5 przypadku na 1000 osobolat. Większość guzów miała mniej niż centymetr i wykryto je podczas badań przesiewowych wymaganych przez protokół badania ^[8].
• Ostrzeżenie przed wspólnym używaniem wstrzykiwaczy. Informacja o leku stwierdza, że wstrzykiwacza zawierającego kilka dawek nigdy nie wolno przekazywać innym osobom, nawet ze świeżą igłą, ponieważ w ten sposób przenoszą się zakażenia krwiopochodne ^[8].

Europejska tabela częstości porządkuje ten sam obraz inaczej. Ból głowy, nudności, wymioty, biegunka i zaparcia zalicza się tam do bardzo częstych, czyli występujących u więcej niż 1 na 10 osób. Zapalenie trzustki i opóźnione opróżnianie żołądka zalicza się do niezbyt częstych, a ciężkie reakcje alergiczne i niewydolność nerek do rzadkich ^[15].

Dlaczego ta strona nie podaje dawek

Liraglutyd jest dostępny wyłącznie na receptę na każdym rynku, na którym dopuszczono go do obrotu. O dawce decydują zatwierdzona informacja o leku i lekarz, który wystawia receptę. Dlatego ta strona określa poziomy dawek wyłącznie jako niższy lub wyższy badany poziom i podaje, co zmierzono przy każdym z nich.

Stan rozwoju i dopuszczenie do obrotu

• 2009 — Europa dopuszcza lek przeciwcukrzycowy 30 czerwca, a Szwajcaria 11 grudnia ^[1], ^[29].
• 2010 — FDA dopuszcza go 25 stycznia jako całkowicie nową substancję czynną, a 27 maja rusza sprzedaż w Kanadzie ^[2], ^[30].
• 2014 i 2015 — osobny wniosek obejmuje kontrolę masy ciała; dopuszczenie następuje 23 grudnia 2014 roku w Stanach Zjednoczonych i 23 marca 2015 roku w Unii Europejskiej ^[27], ^[15].
• 2017 — w sierpniu wynik sercowy zostaje dodany do amerykańskiej informacji o leku. Wniosek uzupełniający (supplement) zatwierdzono 25 sierpnia, a pismo zatwierdzające nosi datę 28 sierpnia ^[2], ^[18].
• 2019 i 2020 — dolna granica wieku stosowania zostaje obniżona do 10 lat w cukrzycy i do 12 lat w kontroli masy ciała ^[28], ^[7].
• 2023 — 18 lipca substancja pojawia się na amerykańskiej liście niedoborów ^[10].
• 2024 — 23 grudnia zostaje zatwierdzony pierwszy lek generyczny ^[9].
• 2026 — 29 stycznia brytyjski urząd zaostrza ostrzeżenia o zapaleniu trzustki dla całej grupy leków ^[26].

Trzy wpisy wymagają wyjaśnienia. Brakuje daty brytyjskiej, ponieważ wykaz w rejestrze nie podaje daty pierwszego dopuszczenia. Figurowało tam 10 września 2026 roku osiem produktów, wszystkie na receptę ^[31].

Data australijska to data obecnie obowiązującego aktu o substancjach trujących (australijski Poisons Standard), a nie pierwszej rejestracji, ponieważ sam rejestr był niedostępny ^[32]. W Szwajcarii marki stosowanej w kontroli masy ciała brakuje na liście dopuszczonych opakowań ^[29].

Nie wszystkie leki generyczne mają te same zatwierdzone wskazania. Dwie ze sprawdzonych tu amerykańskich informacji o lekach generycznych obejmują cukrzycę typu 2 od 10. roku życia bez wskazania sercowego, a trzecia zamiast tego zawiera wskazanie dotyczące masy ciała ^[33].

Kto płaci, to osobna kwestia. W Niemczech ustawowi ubezpieczyciele zdrowotni pokrywają koszty stosowania w cukrzycy, ale nie w kontroli masy ciała – prawo zalicza leki stosowane w tym celu do tzw. leków poprawiających styl życia ^[34].

Niedobór i jego skutki. Dopóki lek figuruje na liście niedoborów, amerykańskie prawo pozwala aptekom i wyspecjalizowanym zakładom (outsourcing facilities) wytwarzać jego kopie. Odpowiednie przepisy znajdują się w sekcjach 503A i 503B federalnej ustawy o żywności i lekach. Liraglutyd figuruje na tej liście od 18 lipca 2023 roku. 10 września 2026 roku dziewięć z jedenastu wpisów nadal miało status „aktualny” ^[10].

To sytuacja odwrotna niż w przypadku semaglutydu, którego niedobór uznano za zakończony 21 lutego 2025 roku ^[35]. Ten wyjątek przestanie obowiązywać, gdy tylko urząd uzna za zakończony także niedobór liraglutydu ^[10]. Liraglutydu nie ma na osobnej liście surowców farmaceutycznych do sporządzania leków recepturowych, która obejmuje substancje bez własnego dopuszczenia do obrotu ^[36].

Dwa wpisy na liście niedoborów oznaczono jako przeznaczone do wycofania: amerykańską markę stosowaną w kontroli masy ciała, wpisaną 25 sierpnia 2026 roku, i produkt generyczny wpisany 14 maja 2026 roku ^[10]. Szersze ramy prawne opisują strony czy peptydy są legalne i peptydy dopuszczone przez FDA.

Każdy wpis w tej części opisuje stan na 10 września 2026 roku.

Antydoping

Liraglutyd nie jest zakazany w sporcie. Nie figuruje na liście zabronionej WADA na 2026 rok, ani w zawodach, ani poza zawodami, a sama substancja nie wymaga wyłączenia dla celów terapeutycznych (TUE) ^[37].

Nie jest nawet monitorowany. W przeciwieństwie do semaglutydu i tirzepatydu, których markery wymienia program monitorowania na 2026 rok, liraglutydu brakuje także w tym programie. Nie wymienia go też niemiecki załącznik do ustawy antydopingowej ^[37], ^[38].

Nie mówi to jednak nic o bezpieczeństwie ani o wymogach prawa farmaceutycznego – jedno i drugie obowiązuje niezależnie od tego. Szerszy obraz przedstawia strona peptydy zakazane w sporcie.

Porównanie z pokrewnymi peptydami

Tych sześć wartości pochodzi z sześciu różnych badań. Różnią się w nich uczestnicy, czas leczenia, wyjściowa masa ciała i metoda statystyczna, więc ta kolumna szereguje badania, a nie leki.

Tylko jedno z tych porównań przeprowadzono bezpośrednio, z semaglutydem, i wypadło ono wyraźnie na niekorzyść liraglutydu ^[5]. Liraglutyd wyróżnia się raczej stażem niż siłą działania.

Był pierwszy i jako jedyny w tym zestawieniu ma za sobą zakończone własne badanie wpływu na zdarzenia sercowe ^[3]. Jest też jedynym, którego wersje generyczne są w sprzedaży ^[9].

Podawanie raz na dobę wynika z budowy chemicznej. 16-węglowy łańcuch tłuszczowy utrzymuje peptyd związany z białkiem transportowym przez około 13 godzin, podczas gdy dłuższe łańcuchy nowszych substancji utrzymują je przez całe dni ^[8], ^[16].

Częste nieporozumienia

• „Liraglutyd i semaglutyd można stosować zamiennie”. To dwie substancje tego samego producenta, z osobnymi dopuszczeniami do obrotu. W jedynym bezpośrednim badaniu dotyczącym masy ciała semaglutyd osiągnął 15,8%, wobec 6,4% ^[5], ^[16].
• „Obie marki zawierają różne leki”. Zawierają tę samą substancję czynną, a różnią się zatwierdzonym zastosowaniem i dopuszczonymi mocami. Obie informacje o leku odradzają łączenie kilku produktów tego rodzaju ^[8], ^[12].
• „Ostrzeżenia są wszędzie takie same”. Nie są. W Ameryce obowiązuje ostrzeżenie w ramce dotyczące nowotworów tarczycy i dwa schorzenia wykluczające stosowanie leku; w Europie nie ma ani jednego, ani drugiego, a jako przeciwwskazanie wymienia się tylko uczulenie ^[8], ^[1].
• „To naturalny GLP-1”. To celowo zmieniona kopia, wytwarzana w drożdżach, z jednym wymienionym aminokwasem i chemicznie przyłączonym łańcuchem tłuszczowym. To dzięki temu łańcuchowi działa około 13 godzin, a nie kilka minut ^[8].
• „Lek generyczny i produkt z szarego rynku to po prostu tańsza wersja”. Lek generyczny przed dopuszczeniem sprawdza się pod kątem tożsamości, czystości, równoważności i standardów wytwarzania ^[9], ^[31]. Badanie nadzoru rynku dotyczące tej grupy leków wykazało, że 134 z 317 aptek internetowych działało nielegalnie; zakupione produkty sprawdzono pod kątem jałowości, zanieczyszczeń i zawartości ^[46].
• „Skoro jest na liście niedoborów, kopie to ten sam lek”. Wpis na listę niedoborów usuwa przeszkodę prawną dla licencjonowanych aptek recepturowych. Nie mówi nic o tym, co zawiera jakikolwiek konkretny preparat. Zgłoszenia przypadkowego przedawkowania w tej grupie leków dotyczą każdej należącej do niej substancji, w tym liraglutydu ^[10], ^[47], ^[48].
• „Jest zakazany w sporcie, bo zmniejsza masę ciała”. Nie figuruje na żadnej liście zabronionej ani w żadnym programie monitorowania ^[37], ^[38].

Najczęściej zadawane pytania

Czy liraglutyd jest lekiem na receptę?

Tak, na każdym rynku omawianym na tej stronie. Jest dopuszczony do obrotu w Stanach Zjednoczonych, Unii Europejskiej, Niemczech, Wielkiej Brytanii, Australii, Kanadzie i Szwajcarii i wszędzie jest wydawany wyłącznie na receptę. Sprzedawanie go jako odczynnika badawczego niczego tu nie zmienia: to dopuszczony do obrotu lek, a nie substancja do badań.

Ile masy ciała stracili uczestnicy badań liraglutydu?

W największym badaniu 3731 dorosłych z otyłością i bez cukrzycy straciło średnio 8,4 kg w ciągu 56 tygodni, wobec 2,8 kg w grupie placebo. Amerykańska informacja o leku przedstawia to samo badanie jako spadek o 7,4% wobec 3,0%. U dorosłych, którzy mieli także cukrzycę typu 2, wynik był mniejszy i wyniósł 6,0%.

Czy liraglutyd zmniejszył liczbę zawałów serca i udarów?

W jednej wyraźnie określonej grupie zmniejszył łączną liczbę poważnych zdarzeń sercowych. Wśród 9340 dorosłych z cukrzycą typu 2 i wysokim ryzykiem sercowym takie zdarzenie dotknęło 13,0% osób wobec 14,9%, co oznacza ryzyko niższe o około 13% (współczynnik ryzyka, czyli hazard ratio, 0,87, przedział od 0,78 do 0,97). W przypadku zawałów serca i udarów liczonych osobno nie stwierdzono wyraźnej różnicy.

Jakie są najczęstsze skutki uboczne liraglutydu?

Nudności, biegunka, zaparcia i wymioty. W zbiorczych danych z badań dotyczących masy ciała u dorosłych nudności wystąpiły u 39,3% osób, wobec 13,8% w grupie placebo, a dolegliwości żołądkowo-jelitowe jakiegokolwiek rodzaju dotyczyły około 68% wobec 39%. U nastolatków odsetki były jeszcze wyższe.

Czego dotyczy ostrzeżenie w ramce przy liraglutydzie?

Amerykańskie informacje o leku zawierają ostrzeżenie w ramce dotyczące nowotworów wywodzących się z określonego rodzaju komórek tarczycy. U szczurów i myszy liraglutyd je wywołuje, i to tym częściej, im większe dawki zwierzęta dostają i im dłużej trwa podawanie, przy ilościach porównywalnych z tymi stosowanymi u ludzi. Nie wiadomo, czy to samo dzieje się u ludzi. Europejskie teksty w ogóle nie zawierają takiego ostrzeżenia.

Czy liraglutyd to to samo co semaglutyd?

Nie. Oba są zmienionymi kopiami tego samego hormonu jelitowego i pochodzą od tej samej firmy, ale to odrębne substancje z odrębnymi dopuszczeniami do obrotu. Liraglutyd jest w 97% zgodny z sekwencją naturalnego hormonu i działa około 13 godzin; semaglutyd jest zgodny w 94% i działa około tygodnia.

Dlaczego ta strona nie podaje dawek liraglutydu?

Ponieważ liraglutyd jest dostępny na receptę wszędzie tam, gdzie dopuszczono go do obrotu, a o dawce decydują zatwierdzona informacja o leku i lekarz, który wystawia receptę. Ta strona określa poziomy dawek wyłącznie jako niższy lub wyższy badany poziom i podaje, co zmierzono przy każdym z nich.

Czy liraglutyd jest zakazany w sporcie?

Nie. Nie figuruje na liście zabronionej Światowej Agencji Antydopingowej (WADA) na 2026 rok, ani w zawodach, ani poza zawodami, i nie wymaga wyłączenia dla celów terapeutycznych. Nie ma go też w programie monitorowania, który wymienia natomiast markery semaglutydu i tirzepatydu. Nie wynika z tego nic na temat bezpieczeństwa.

Czy istnieją generyczne wersje liraglutydu?

Tak. Pierwszy amerykański wniosek dotyczący leku generycznego zatwierdzono 23 grudnia 2024 roku, a do września 2026 roku zatwierdzono ich jedenaście. W brytyjskim rejestrze 10 września 2026 roku figurowało sześć marek generycznych, wszystkie na receptę. Nie wszystkie leki generyczne mają te same zatwierdzone wskazania co leki oryginalne.

Czy liraglutyd badano u dzieci i nastolatków?

Tak, w dwóch kontekstach. Badanie z udziałem 251 nastolatków w wieku od 12 do 17 lat z otyłością wykazało, że wskaźnik masy ciała (BMI), przeliczony na wynik dla wieku, spadł o 0,22 punktu bardziej niż w grupie placebo. Niezależnie od tego w 2019 roku dolną granicę wieku stosowania w cukrzycy obniżono do 10 lat. W badaniu u nastolatków z powodu skutków ubocznych leczenie przerwało 10,4% uczestników, a w grupie placebo nikt.

Jak cytować tę stronę

Fakty na tej stronie sprawdzono 10 września 2026 roku i tego samego dnia przeprowadzono wyszukiwania w rejestrach, na których opiera się tabela statusu. Dopuszczone leki z czasem zyskują nowe wskazania i nowe ostrzeżenia, dlatego wersja i data są równie ważne jak treść ^[13].

myPeptides Research & Editing. (2026). Liraglutyd: badania, status i bezpieczeństwo. Wersja 1.0, 10 września 2026. Rejestr peptydów myPeptides. Pobrano z https://mypep.app/peptides/liraglutide

Sposób opracowywania i oceniania stron tego rejestru opisano w części metodologia; pełny rejestr znajduje się w części peptydy.

Ostatnia weryfikacja: 10 września 2026. Następny przegląd: przy zmianie informacji o leku na którymkolwiek z omawianych rynków, przy każdej zmianie wpisu na amerykańskiej liście niedoborów lub przy każdej zmianie klasyfikacji antydopingowej.