Dulaglutyd: badania, status i bezpieczeństwo

Podsumowanie

Dulaglutyd to wytworzone w laboratorium białko, które naśladuje naturalny hormon jelitowy i pobudza ten sam receptor. Od 2014 roku jest dopuszczonym do obrotu lekiem na receptę, zarejestrowanym w cukrzycy typu 2, a w Stanach Zjednoczonych także w celu zmniejszenia ryzyka sercowego. W badaniu z udziałem 9901 dorosłych, obserwowanych przez okres, którego mediana (wartość środkowa) wyniosła 5,4 roku, poważne zdarzenia sercowe występowały o około 12% rzadziej. Nigdzie nie jest dopuszczony do leczenia nadwagi, a w jedynym badaniu, w którym porównano go bezpośrednio z semaglutydem, wypadł gorzej zarówno pod względem cukru we krwi, jak i masy ciała.

Najważniejsze ustalenia w skrócie

• Dopuszczony do obrotu od 2014 roku i na każdym z omawianych tu rynków wydawany na receptę. Stany Zjednoczone dopuściły go 18 września 2014 roku jako całkowicie nową substancję czynną, a Unia Europejska zrobiła to 21 listopada 2014 roku ^[1], ^[2].
• O około 12% mniej poważnych zdarzeń sercowych. Wśród 9901 dorosłych z cukrzycą typu 2 takie zdarzenie dotknęło 12,0% osób, wobec 13,4%. Mediana czasu obserwacji wyniosła 5,4 roku (współczynnik ryzyka, czyli hazard ratio, 0,88, przedział od 0,79 do 0,99, p = 0,026) ^[3].
• Nigdzie nie jest dopuszczony do leczenia nadwagi. Dopuszczone wskazania to cukrzyca typu 2 oraz, w Stanach Zjednoczonych, zmniejszenie ryzyka sercowego. Ani tekst amerykański, ani europejski nie wspomina o kontroli masy ciała ^[4], ^[5].
• W jedynym bezpośrednim porównaniu lepszy okazał się semaglutyd. W ciągu 40 tygodni u 1201 dorosłych masa ciała spadła o 6,5 kg, wobec 3,0 kg w parze wyższych dawek, co daje różnicę 3,55 kg (p < 0,0001) ^[6].
• U dzieci i nastolatków poprawił się cukier we krwi, ale nie masa ciała. U 154 młodych osób w wieku od 10 do 17 lat wskaźnik cukru we krwi spadł, natomiast wskaźnik masy ciała (BMI) nie różnił się od wyniku w grupie placebo ^[7].
• Amerykańskie ostrzeżenie w ramce, którego nie ma w Europie. Amerykańska informacja o leku ostrzega przed nowotworami tarczycy obserwowanymi u szczurów. Tekst europejski nie ma takiej ramki, a jako przeciwwskazanie wymienia tylko uczulenie ^[4], ^[5].
• To lek biologiczny, więc apteka recepturowa nie może go legalnie kopiować. Na pytanie „Can biologics be compounded?” (Czy leki biologiczne można sporządzać w aptece?) FDA odpowiada krótko: „No” (Nie) ^[8], ^[1].

Czym jest dulaglutyd

Dulaglutyd to duże, specjalnie zaprojektowane białko, które naśladuje hormon jelitowy GLP-1. Firma Eli Lilly opracowała go pod kodem LY2189265 i na całym świecie sprzedaje pod jedną nazwą handlową, Trulicity ^[4], ^[9]. Markę wymieniono tu wyłącznie po to, by czytelnik mógł powiązać substancję z produktem, który zna.

Jego budowa wyjaśnia prawie wszystko inne. Dwa identyczne łańcuchy są połączone ze sobą mostkami disiarczkowymi. Każdy łańcuch ma na jednym końcu kopię hormonu jelitowego, połączoną krótkim łącznikiem z „ogonem” ludzkiego przeciwciała ^[4].

Właśnie ten ogon przeciwciała jest kluczem. Dzięki niemu cząsteczka krąży we krwi przez około pięć dni, podczas gdy naturalny hormon utrzymuje się tylko kilka minut. Całość waży około 63 kilodaltonów i powstaje w hodowli komórek jajnika chomika, bo białka tej wielkości nie da się zbudować metodami chemicznymi ^[4], ^[9].

Najważniejsze dane

Jak działa

Mechanizm działania opisuje zatwierdzona amerykańska informacja o leku, ponieważ oceniano go razem z badaniami ^[4].

• Receptor GLP-1. Dulaglutyd przyłącza się do receptora hormonu jelitowego GLP-1 i pobudza go tak samo jak naturalny hormon ^[4].
• Insulina, ale tylko wtedy, gdy jest potrzebna. W komórkach trzustki wytwarzających insulinę pobudzenie receptora zwiększa ilość cząsteczki sygnałowej, a insulina uwalnia się tylko wtedy, gdy cukier we krwi rzeczywiście jest wysoki ^[4].
• Mniej hormonu o przeciwnym działaniu. Glukagon, który podnosi poziom cukru we krwi, uwalnia się w mniejszych ilościach ^[4].
• Żołądek opróżnia się wolniej, co spłaszcza wzrost cukru we krwi po posiłku ^[4].
• Co organizm z nim robi. Przyjmuje się, że zwykłe mechanizmy rozkładające białka rozbijają go na elementy budulcowe (aminokwasy) ^[4].
• Dlaczego tak długo utrzymuje się w organizmie. Okres półtrwania wynoszący około pięciu dni zawdzięcza ogonowi przeciwciała, a nie łańcuchowi tłuszczowemu; stan stacjonarny osiąga się po dwóch do czterech tygodniach ^[4].

Semaglutyd i liraglutyd należą do tej samej grupy, ale są zbudowane inaczej. To krótkie peptydy z łańcuchem tłuszczowym, który wiąże je z białkiem nośnikowym we krwi; dulaglutyd zamiast tego wykorzystuje ogon przeciwciała ^[15], ^[4].

Co wykazały badania

Serce

RCT fazy 3, zaprojektowane do wykazania różnicy Do badania sercowego włączono 9901 dorosłych w wieku 50 lat i starszych z cukrzycą typu 2, w 371 ośrodkach w 24 krajach. Tylko 31,5% miało rozpoznaną chorobę serca; 62,8% miało jedynie kilka czynników ryzyka. Mediana (wartość środkowa) czasu obserwacji wyniosła 5,4 roku ^[3].

Złożony punkt końcowy obejmował zawał serca, udar mózgu i zgon z przyczyn sercowych. W grupie leczonej wystąpił u 594 z 4949 osób, czyli u 12,0%, a w grupie placebo u 663 z 4952 osób, czyli u 13,4%. Oznacza to ryzyko niższe o 12% (współczynnik ryzyka, czyli hazard ratio, 0,88, przedział od 0,79 do 0,99, p = 0,026) ^[3].

Po rozbiciu na składowe wynik opiera się w dużej mierze na udarach, które uczestnicy przeżyli: 2,7% wobec 3,5% (współczynnik ryzyka 0,76, przedział od 0,61 do 0,95). W przypadku zawałów serca niezakończonych zgonem nie było wyraźnej różnicy (0,96, przedział od 0,79 do 1,16), podobnie jak w przypadku zgonów z przyczyn sercowych (0,91, przedział od 0,78 do 1,06) ^[3].

Liczba zgonów z jakiejkolwiek przyczyny również nie spadła wyraźnie: 10,8% wobec 12,0% (współczynnik ryzyka 0,90, przedział od 0,80 do 1,01, p = 0,067). Dolegliwości żołądkowo-jelitowe były w grupie leczonej znacznie częstsze: 47,4% wobec 34,1% (p < 0,0001) ^[3].

Ten wynik wpisano do amerykańskiej informacji o leku 21 lutego 2020 roku jako nowe dopuszczone wskazanie ^[16].

Nerki

Analiza eksploracyjna badania randomizowanego U tych samych 9901 osób oceniano uszkodzenie nerek w okresie odpowiadającym 51 820 osobolatom obserwacji. Złożony nerkowy punkt końcowy wystąpił u 17,1% wobec 19,6% (współczynnik ryzyka 0,85, przedział od 0,77 do 0,93, p = 0,0004) ^[17].

Prawie cały ten efekt wynikał z jednej składowej: nowo powstałej dużej utraty białka z moczem (współczynnik ryzyka 0,77, przedział od 0,68 do 0,87, p < 0,0001).

Pozostałe składowe się nie zmieniły. Trwały spadek filtracji nerkowej o co najmniej 30% nie osiągnął istotności statystycznej (0,89, przedział od 0,78 do 1,01, p = 0,066). Tak samo było z koniecznością przewlekłej dializy (0,75, przedział od 0,39 do 1,44, p = 0,39) ^[17].

Sami autorzy nazywają tę analizę eksploracyjną i dlatego nigdy nie stała się ona podstawą dopuszczonego wskazania ^[17].

Cukier we krwi

RCT fazy 3 W programie rejestracyjnym porównano dulaglutyd z długą listą innych leków. W porównaniu z sitagliptyną w ciągu 104 tygodni u 1098 dorosłych długoterminowy wskaźnik cukru we krwi (HbA1c) spadł o 0,99 i 0,71 punktu procentowego w dwóch ramionach leczonych. Przy sitagliptynie spadł o 0,32 punktu (p < 0,001) ^[18].

W porównaniu z samą metforminą u 807 dorosłych spadek po 26 tygodniach wyniósł 0,78 i 0,71 punktu, wobec 0,56 ^[19]. Gdy dulaglutyd dodano do leku blokującego transporter sodowo-glukozowy u 424 dorosłych, spadek wyniósł 1,34 i 1,21 punktu, wobec 0,54 w grupie placebo (p < 0,0001) ^[20].

W porównaniu z insuliną glargine u 810 dorosłych przyjmujących dwa leki doustne ramię z wyższą dawką okazało się lepsze, a ramię z niższą dawką jedynie nie gorsze: 1,08 i 0,76 punktu, wobec 0,63 ^[21]. W połączeniu z insuliną podawaną do posiłków u 884 dorosłych oba ramiona po 26 tygodniach nieznacznie przewyższyły insulinę glargine: o 0,22 punktu (p = 0,005) i o 0,17 punktu (p = 0,015) ^[22].

RCT fazy 3 Po dodaniu do glimepirydu u 300 dorosłych w ciągu 24 tygodni HbA1c spadł o 1,3 punktu bardziej niż w grupie placebo (przedział od 1,0 do 1,6, p < 0,001). Wartość poniżej 7,0% osiągnęło 55,3% osób, wobec 18,9%. Masa ciała spadła w stosunku do wartości wyjściowej, ale różnica między grupami nie była istotna statystycznie ^[23].

Wyższe dawki w porównaniu z niższymi

RCT fazy 3 z kontrolą błędu statystycznego W badaniu z udziałem 1842 dorosłych przyjmujących metforminę porównano ze sobą trzy poziomy dawki w ciągu 36 tygodni. Ramię z najwyższą dawką okazało się lepsze od ramienia z najniższą pod względem HbA1c: 1,77 wobec 1,54 punktu procentowego, co daje różnicę 0,24 punktu (p < 0,001) ^[24].

Spadek masy ciała układał się w tej samej kolejności: 4,6 kg wobec 3,0 kg, czyli różnica 1,6 kg (p < 0,001). Wynik w grupie dawki pośredniej przewyższył wynik w grupie najniższej dawki tylko w analizie pomijającej osoby, które przerwały leczenie (różnica 0,17 punktu, p = 0,003), ale nie w analizie bardziej rygorystycznej (różnica 0,10 punktu, p = 0,096) ^[24].

Wraz z dawką rosła też częstość nudności, z 13,4% do 16,4%, a wymiotów z 5,6% do 9,3% ^[24]. To badanie posłużyło za podstawę amerykańskiego dopuszczenia dodatkowych dawek 3 września 2020 roku ^[25].

W porównaniu z semaglutydem

RCT fazy 3b, bez zaślepienia W jednym badaniu porównano obie substancje bezpośrednio u 1201 dorosłych przyjmujących metforminę, przez 40 tygodni w 194 ośrodkach w 16 krajach. Prowadził je producent leku porównawczego, o czym warto pamiętać ^[6].

Dulaglutyd przegrał pod oboma względami. W parze wyższych dawek HbA1c spadł o 1,4 punktu, wobec 1,8 przy semaglutydzie, co daje różnicę 0,41 punktu (przedział od 0,57 do 0,25, p < 0,0001). W parze niższych dawek różnica wyniosła 0,40 punktu ^[6].

W parze wyższych dawek masa ciała spadła o 3,0 kg, wobec 6,5 kg, co daje różnicę 3,55 kg (przedział od 2,78 do 4,32, p < 0,0001). W parze niższych dawek było to 2,3 kg wobec 4,6 kg ^[6]. Najczęstszym powodem przerwania leczenia w obu grupach były dolegliwości żołądkowo-jelitowe; badanie opuściły 72 z 1201 osób ^[6].

W porównaniu z liraglutydem

RCT fazy 3, badanie typu non-inferiority Do drugiego bezpośredniego porównania włączono 599 dorosłych przyjmujących metforminę w 62 ośrodkach w dziewięciu krajach. Tu lek podawany raz w tygodniu musiał jedynie wykazać, że nie jest gorszy od leku podawanego codziennie, i to mu się udało ^[26].

HbA1c spadł o 1,42 punktu, wobec 1,36, co daje różnicę 0,06 punktu (przedział od 0,19 niżej do 0,07 wyżej, p < 0,0001 dla wykazania, że lek nie jest gorszy). Nudności wystąpiły u 20% osób, wobec 18%, a w każdej grupie 18 osób, czyli 6%, przerwało leczenie z powodu skutków ubocznych ^[26].

Dzieci i nastolatki

RCT fazy 3, podwójnie zaślepione Badanie z udziałem 154 młodych osób w wieku od 10 do 17 lat trwało 26 tygodni w warunkach zaślepienia. Uczestnicy mieli średnio 14,5 roku, 71% stanowiły dziewczęta, a średnia masa ciała wynosiła 90,5 kg ^[7].

W grupie placebo HbA1c wzrósł o 0,6 punktu, a w dwóch ramionach leczonych spadł o 0,6 i 0,9 punktu (p < 0,001 w obu przypadkach). Wartość poniżej 7,0% osiągnęło 51% leczonych, wobec 14% ^[7].

To samo badanie przyniosło ważny wynik negatywny. Wskaźnik masy ciała (BMI) nie różnił się w ogóle między grupami, choć zgodnie z kryterium włączenia wszyscy młodzi uczestnicy mieli go powyżej 85. centyla ^[7]. To badanie posłużyło za podstawę amerykańskiego rozszerzenia wskazania na dzieci od 10. roku życia 17 listopada 2022 roku ^[27].

Choroba nerek

RCT fazy 3, bez zaślepienia, w porównaniu z insuliną W badaniu z udziałem 577 dorosłych z umiarkowaną lub ciężką przewlekłą chorobą nerek porównano substancję z insuliną glargine. Oba ramiona leczone nie były gorsze pod względem HbA1c po 26 tygodniach. Średnia filtracja nerkowa na początku badania wynosiła 38 mililitrów na minutę ^[28].

Po 52 tygodniach filtracja była wyższa w ramionach leczonych: 34,0 i 33,8 wobec 31,3 (p = 0,005 i p = 0,009). Utrata białka z moczem nie różniła się jednak istotnie: 22,5% i 20,1% wobec 13,0% ^[28].

Amerykańska informacja o leku dodaje wynik, który wskazuje w przeciwną stronę. Cukier we krwi na czczo wzrósł o 6 i 14 mg na decylitr w ramionach leczonych, podczas gdy przy insulinie spadł o 23 ^[4].

Czego wciąż nie wiadomo

• Czy nowotwory u szczurów mają znaczenie dla ludzi. Nie rozstrzygnęły tego ani badania kliniczne, ani laboratoryjne, co amerykańska informacja o leku otwarcie przyznaje ^[4].
• Co zrobić z ryzykiem przedostania się treści żołądka do płuc podczas znieczulenia. Informacja o leku stwierdza wprost, że dane są zbyt skąpe, by wyciągać z nich praktyczne wnioski ^[4].
• Wszystko, co dotyczy dzieci poniżej 10. roku życia. Nie ustalono bezpieczeństwa ani skuteczności i brak jakichkolwiek danych ^[4].
• Stosowanie w schyłkowej niewydolności nerek. Tekst europejski określa doświadczenie jako bardzo ograniczone i nie zaleca takiego stosowania ^[5].
• Przenikanie do mleka matki. Brak danych o mleku, o karmionym niemowlęciu i o wytwarzaniu mleka ^[4].
• Uszkodzenie materiału genetycznego. Takich badań nie przeprowadzono, ponieważ substancja jest białkiem rekombinowanym ^[4].
• Możliwy sygnał dotyczący oczu, omawiany w przypadku innej substancji z tej grupy. Informacja o dulaglutydzie nic o nim nie mówi i z tego milczenia nie można niczego wnioskować ^[4].

Skutki uboczne i bezpieczeństwo

Przeważają dolegliwości żołądkowo-jelitowe. W zbiorczych danych z badań u dorosłych kontrolowanych placebo nudności wystąpiły u 12,4% osób w ramieniu z niższą i u 21,1% w ramieniu z wyższą dawką, wobec 5,3% w grupie placebo ^[4].

Biegunka wystąpiła u 8,9% i 12,6% wobec 6,7%, wymioty u 6,0% i 12,7% wobec 2,3%, a ból brzucha u 6,5% i 9,4% wobec 4,9%. Dolegliwości żołądkowo-jelitowe jakiegokolwiek rodzaju wystąpiły u 32% i 41% osób, wobec 21% ^[4].

Rzadko z ich powodu przerywano leczenie: 1,3% w ramieniu z niższą i 3,5% w ramieniu z wyższą dawką, wobec 0,2%. Badacze ocenili 7% i 11% epizodów jako ciężkie ^[4].

Dalsze kwestie z ulotek i dokumentacji urzędowej:

• Ostrzeżenie w ramce dotyczące nowotworów tarczycy. U szczurów obu płci dulaglutyd wywołuje nowotwory z określonego rodzaju komórek tarczycy, tym częściej, im więcej substancji i im dłużej zwierzęta ją otrzymują. Nie wiadomo, czy dzieje się tak u ludzi ^[4].
• Dwa przypadki u ludzi w dokumentacji. Jeden rak rdzeniasty tarczycy wystąpił u uczestnika badania, u którego marker już przed leczeniem przekraczał górną granicę normy mniej więcej ośmiokrotnie. Jeden przypadek rozrostu komórek z podwyższonym markerem pochodzi z badania sercowego ^[4].
• Co wykazały badania na zwierzętach. Nowotwory u szczurów pojawiały się od trzykrotności ekspozycji u ludzi wzwyż. W sześciomiesięcznym badaniu na transgenicznym szczepie myszy takiego wzrostu w ogóle nie zaobserwowano ^[4].
• Kto w Stanach Zjednoczonych nie może go przyjmować. Osoby, u których ten rak tarczycy wystąpił w historii własnej lub rodzinnej, osoby z pewnym dziedzicznym zespołem hormonalnym oraz osoby, u których substancja wywołała ciężką reakcję ^[4].
• Europa wyklucza znacznie mniej. Tekst europejski wymienia tylko jedno przeciwwskazanie, uczulenie na substancję lub składnik leku, i nie zawiera ostrzeżenia w ramce ^[5].
• Ostre zapalenie trzustki. W tej grupie leków obserwowano przypadki z krwawieniem i martwicą tkanki, w tym zakończone zgonem. W badaniach rejestracyjnych potwierdzone przypadki występowały z częstością 1,4 na 1000 pacjentolat, wobec 0,88 ^[4].
• Zbyt niski cukier we krwi. Ryzyko gwałtownie rośnie w połączeniu z insuliną lub z lekami doustnymi pobudzającymi wydzielanie insuliny. Przy insulinie podawanej do posiłków w ciągu 52 tygodni zbyt niskie wartości cukru odnotowano u 77% i 69% osób; bez takiego leku towarzyszącego odsetek wynosił poniżej 1% ^[4].
• Szybsze tętno i wolniejsze przewodzenie sygnału elektrycznego. Tętno spoczynkowe wzrosło o 2 do 4 uderzeń na minutę. Blok pierwszego stopnia w układzie przewodzącym serca wystąpił u 1,7% i 2,3% osób, wobec 0,9% ^[4].
• Enzymy trzustkowe. Lipaza i amylaza trzustkowa wzrosły średnio o 14 do 20%, wobec najwyżej 3% w grupie placebo ^[4].
• Uszkodzenie nerek po utracie płynów. Po wprowadzeniu leku do obrotu zgłaszano ostrą niewydolność nerek, w tym przypadki wymagające dializy, głównie po wymiotach lub biegunce ^[4].
• Oczy i pęcherzyk żółciowy. W badaniu sercowym powikłania siatkówkowe wystąpiły u 1,9% wobec 1,5%, a kamica żółciowa z częstością 0,62 wobec 0,56 na 100 pacjentolat ^[4].
• Ciężkie reakcje alergiczne. Po wprowadzeniu leku do obrotu zgłaszano anafilaksję i obrzęk tkanki podskórnej ^[4].
• Przeciwciała przeciwko lekowi. Spośród 3907 dorosłych wytworzyło je 1,6%, a 0,9% wytworzyło przeciwciała neutralizujące. Nie stwierdzono wpływu na bezpieczeństwo ani na korzyść z leczenia ^[4].
• Nie do stosowania w cukrzycy typu 1. Tekst europejski stwierdza jasno, że lek nie zastępuje insuliny ^[5].

Europejska tabela częstości porządkuje ten sam obraz inaczej. Nudności, biegunka, wymioty i ból brzucha są tam bardzo częste, czyli dotyczą więcej niż 1 osoby na 10. Kamica żółciowa i reakcje w miejscu wstrzyknięcia są niezbyt częste, a ostre zapalenie trzustki rzadkie ^[5].

Dlaczego ta strona nie podaje dawek

Dulaglutyd jest biologicznym lekiem na receptę na każdym z omawianych tu rynków. O dawce decydują zatwierdzona informacja o leku i lekarz, który wystawia receptę. Dlatego ta strona określa ramiona badań wyłącznie jako niższy, średni lub wyższy badany poziom dawki i podaje, co zmierzono przy każdym z nich.

Stan rozwoju i dopuszczenie do obrotu

• 2014 — Stany Zjednoczone dopuszczają go 18 września jako całkowicie nową substancję czynną, a Unia Europejska 21 listopada ^[1], ^[2].
• 2015 — Szwajcaria dopuszcza go 6 maja, a Japonia 3 lipca ^[11], ^[29].
• 2018 i 2019 — amerykańskie zmiany rejestracyjne (supplements) dodają dane o chorobie nerek i o łączeniu z lekiem blokującym transporter sodowo-glukozowy ^[31], ^[32].
• 2020 — 21 lutego dochodzi wskazanie sercowe, a 3 września kolejne dawki ^[16], ^[25].
• 2022 — 17 listopada dolna granica wieku we wskazaniu zostaje obniżona do 10 lat ^[27].
• 2023 — 28 sierpnia europejska agencja publikuje komunikat o niedoborze leku ^[30].
• 2026 — niedobór zostaje oznaczony jako rozwiązany, a w marcu amerykańska informacja o leku zaostrza ostrzeżenie o ciężkich reakcjach żołądkowo-jelitowych ^[30], ^[4].

Trzy wpisy wymagają wyjaśnienia. Brytyjskie pozwolenia przeniesiono z europejskich i dziś figurują pod czterema krajowymi numerami ^[33], ^[34]. Data australijska to data obecnej wersji australijskiego Poisons Standard, a nie pierwszej rejestracji, ponieważ sam rejestr był niedostępny ^[35], ^[36].

Data kanadyjska to data wprowadzenia do sprzedaży wersji we wstrzykiwaczu; daty pierwszego dopuszczenia przez urząd nie udało się ustalić ^[37], ^[38]. Dwóch rynków nie udało się w ogóle rozstrzygnąć. Rosyjski rejestr nie zwrócił żadnego wyniku nawet dla zapytania kontrolnego, a Chin nie sprawdzono w oficjalnym źródle ^[39].

Dopuszczone wskazania różnią się między rynkami. Stany Zjednoczone wymieniają dwa: cukrzycę typu 2 od 10. roku życia oraz zmniejszenie liczby poważnych zdarzeń sercowych u dorosłych z cukrzycą i rozpoznaną chorobą serca albo kilkoma czynnikami ryzyka ^[4]. Europa wymienia cukrzycę typu 2 od 10. roku życia i nic więcej ^[5].

Szwajcaria jest jedynym innym rynkiem na tej liście, którego rejestr wymienia w polu wskazań zapobieganie zdarzeniom sercowym ^[11].

Na żadnym rynku nie ma dopuszczenia w leczeniu otyłości, więc niemieckie pytanie o to, kto płaci za leczenie nadwagi, w ogóle się tu nie pojawia. Dulaglutyd jest lekiem przeciwcukrzycowym i nie podlega ustawowemu wyłączeniu produktów związanych ze stylem życia ^[40].

Niedobory i to, co z nich nie wynika. Europejski komunikat o niedoborze opublikowano 28 sierpnia 2023 roku; obejmował on wszystkie cztery dawki we wstrzykiwaczu. Oznaczono go jako rozwiązany, z ostatnią aktualizacją 17 lutego 2026 roku ^[30].

Dla Stanów Zjednoczonych nie da się wykazać niczego porównywalnego. Substancji nie ma dziś w bazie niedoborów, a rozwiązane wpisy są z niej z czasem usuwane. Wcześniejszego amerykańskiego niedoboru nie można więc ani udowodnić, ani wykluczyć ^[41], ^[42].

Dane o receptach pokazują, co niedobory robią z całą grupą leków. W Australii liczba recept na dulaglutyd wzrosła o 53% między kwietniem a lipcem 2022 roku, gdy spadała liczba recept na semaglutyd, a od sierpnia spadła o 17% ^[43].

Brytyjska analiza szeregów czasowych datuje początek tamtejszych braków na lipiec 2023 roku ^[44]. Jedna z prac przeglądowych opisuje wymuszoną przerwę obejmującą wszystkie dostępne substancje z tej grupy ^[45].

Odstawienie ma konsekwencje. U 69 osób, które musiały przerwać leczenie w czasie światowego niedoboru, HbA1c wzrósł w ciągu trzech miesięcy z 7,0% do 8,1%. Cukier we krwi na czczo wzrósł ze 129 do 156 mg na decylitr (p < 0,001 w obu przypadkach) ^[46].

Dlaczego żadna wersja recepturowa nie może być legalna. To najostrzejsza różnica w porównaniu z semaglutydem, liraglutydem i tirzepatydem. Te substancje są w Stanach Zjednoczonych zarejestrowane w zwykłym trybie dla leków (drugs), a dopóki figurują na liście niedoborów, prawo pozwala aptekom je kopiować ^[8].

Dulaglutyd jest natomiast zarejestrowany jako lek biologiczny, na podstawie innej ustawy ^[1]. FDA ujmuje to jednoznacznie: „Can biologics be compounded? No. Biological products are not eligible for the exemptions for compounded drugs under sections 503A and 503B of the FD&C Act.” (Czy leki biologiczne można sporządzać w aptece? Nie. Leki biologiczne nie są objęte wyjątkami dla leków recepturowych przewidzianymi w sekcjach 503A i 503B ustawy FD&C Act.) ^[8]

Nie ma więc legalnej drogi do recepturowego dulaglutydu, niezależnie od tego, czy leku brakuje. Substancji nie ma również na liście surowców farmaceutycznych stosowanych do sporządzania leków recepturowych ani na amerykańskiej stronie ostrzegawczej o niedopuszczonych do obrotu produktach GLP-1, która wymienia inne substancje ^[47], ^[48]. Szersze ramy prawne opisano na stronach czy peptydy są legalne i peptydy dopuszczone przez FDA.

Szara strefa i dlaczego wygląda tu inaczej. Ukierunkowane przeszukanie literatury pod kątem podrobionego lub nielegalnie sprzedawanego dulaglutydu nie dało żadnych wyników. Te same wyszukiwania dla semaglutydu zwracają kilka prac ^[49]. Przyczyna jest strukturalna, a nie uspokajająca: białka o masie 63 kilodaltonów, wytwarzanego w hodowli komórkowej, nie da się wytworzyć w pracowniach, które dostarczają krótkie peptydy badawcze ^[4].

Gdy lek wypada poza legalny łańcuch dostaw, literatura opisuje gotowe wstrzykiwacze wyprowadzone z legalnego obrotu lub sfałszowane i zakupy w aptekach internetowych, a nie surowy proszek ^[50], ^[51].

Analiza zgłoszeń dotyczących bezpieczeństwa wykazała 3348 zgłoszeń przypadkowego przedawkowania w tej grupie leków. Współczynniki zgłaszalności były podwyższone dla każdej substancji z grupy, w tym dla dulaglutydu (przedział od 2,64 do 61,12, wszystkie p < 0,008) ^[50]. Osobne badanie podejrzanych podróbek wykazało 234 opisy przypadków, z czego 89,3% było poważnych, choć praca ta dotyczyła semaglutydu ^[52].

Nigdzie nie dopuszczono leku biopodobnego, a amerykańska wyszukiwarka substancji czynnych zwraca dokładnie jeden wniosek ^[1]. Prace rozwojowe trwają: jeden zespół opisuje linię komórkową produkującą białko podobne do dulaglutydu z wydajnością 1,05 grama na litr ^[53].

Wszystkie informacje w tej części opisują stan na 10 września 2026 roku.

Antydoping

Dulaglutyd nie jest zakazany w sporcie. Nie figuruje nigdzie na liście zabronionej WADA na 2026 rok, ani w zawodach, ani poza zawodami, a sama substancja nie wymaga wyłączenia dla celów terapeutycznych (TUE) ^[54].

Nie jest nawet objęty monitorowaniem. Program monitorowania na 2026 rok wymienia „Markers of Semaglutide and Tirzepatide” (markery semaglutydu i tirzepatydu) i żadnej innej substancji z tej grupy ^[55]. Nie wymienia go również niemiecki załącznik antydopingowy ^[56].

Nie wynika z tego nic na temat bezpieczeństwa ani prawa farmaceutycznego. Wymóg recepty i amerykańskie ostrzeżenie w ramce obowiązują niezależnie od tego. Szerszy obraz przedstawia strona peptydy zakazane w sporcie.

Porównanie z pokrewnymi peptydami

Dwa z tych porównań przeprowadzono rzetelnie, bezpośrednio jeden lek obok drugiego, i wskazują one w przeciwne strony. W porównaniu z liraglutydem dulaglutyd miał jedynie wykazać, że nie jest gorszy, i to mu się udało ^[26]. W porównaniu z semaglutydem wyraźnie przegrał, zarówno pod względem cukru we krwi, jak i masy ciała ^[6].

Dulaglutyd wyróżnia nie siła działania, lecz budowa. To jedyna substancja w tej tabeli wytwarzana jako białko fuzyjne z fragmentem przeciwciała i dlatego jest regulowana jako lek biologiczny ^[4], ^[1].

Ten jeden fakt ma większe znaczenie prawne niż jakikolwiek wynik badania. To z jego powodu w Stanach Zjednoczonych żadna wersja recepturowa nie może być legalna, a kopia wymagałaby własnego dopuszczenia jako lek biopodobny, a nie jako lek generyczny ^[8], ^[1].

Częste nieporozumienia

• „Dulaglutyd, semaglutyd i tirzepatyd to wymienne zastrzyki odchudzające”. Dulaglutyd nie jest dopuszczony do leczenia nadwagi na żadnym rynku. W bezpośrednim porównaniu jego wpływ na masę ciała był mniejszy niż połowa wpływu semaglutydu: 3,0 kg wobec 6,5 kg ^[4], ^[6].
• „To peptyd jak inne”. To białko fuzyjne o masie około 63 kilodaltonów, mniej więcej siedemnaście razy cięższe od liraglutydu, który waży 3751 daltonów. Dlatego jest regulowany jako lek biologiczny i nie da się go zbudować metodami chemicznymi ^[4], ^[15].
• „Raz w tygodniu znaczy mocniej niż codziennie”. Odstęp między dawkami wynika z okresu półtrwania wynoszącego około pięciu dni, a nie z siły działania. W porównaniu z podawanym codziennie liraglutydem lek podawany raz w tygodniu okazał się jedynie nie gorszy, z różnicą 0,06 punktu ^[4], ^[26].
• „To, co dotyczy recepturowego semaglutydu, dotyczy też jego”. Nie dotyczy. Semaglutyd jest zarejestrowany w zwykłym trybie dla leków, a dulaglutyd jako lek biologiczny, i FDA stwierdza, że leków biologicznych w ogóle nie można sporządzać w aptece ^[8], ^[1].
• „Wskazanie sercowe jest dopuszczone wszędzie”. Amerykańska informacja o leku wymienia je od 21 lutego 2020 roku, a szwajcarski rejestr podaje je w polu wskazań. Tekst europejski ogranicza się do cukrzycy typu 2 ^[16], ^[11], ^[5].
• „W sporcie nie stanowi problemu, bo nie wymienia go żadna lista”. Nie ma go ani na liście zabronionej, ani w programie monitorowania, ale wszędzie pozostaje lekiem na receptę i ma amerykańskie ostrzeżenie w ramce ^[54], ^[55], ^[4].

Najczęściej zadawane pytania

Czy dulaglutyd jest lekiem na receptę?

Tak, na każdym rynku omawianym na tej stronie. Jest dopuszczony do obrotu w Stanach Zjednoczonych, Unii Europejskiej, Niemczech, Wielkiej Brytanii, Australii, Kanadzie, Szwajcarii i Japonii i wszędzie jest wydawany wyłącznie na receptę. Jest też lekiem biologicznym, a nie odczynnikiem badawczym.

Czy dulaglutyd jest dopuszczony do leczenia nadwagi?

Nie, nigdzie. Dopuszczone wskazania to cukrzyca typu 2 od 10. roku życia oraz, w Stanach Zjednoczonych, zmniejszenie liczby poważnych zdarzeń sercowych u dorosłych z cukrzycą. W badaniu u dzieci i nastolatków wskaźnik masy ciała (BMI) nie różnił się w ogóle od wyniku w grupie placebo.

Co wykazało badanie sercowe dulaglutydu?

Wśród 9901 dorosłych z cukrzycą typu 2, obserwowanych przez okres o medianie 5,4 roku, poważne zdarzenie sercowe dotknęło 12,0% osób, wobec 13,4% w grupie placebo. Oznacza to ryzyko niższe o około 12%. Liczba zgonów z jakiejkolwiek przyczyny nie spadła wyraźnie: 10,8% wobec 12,0%.

Jak dulaglutyd wypada w porównaniu z semaglutydem?

Słabo, w jedynym badaniu, w którym porównano je bezpośrednio. W ciągu 40 tygodni u 1201 dorosłych masa ciała spadła o 3,0 kg przy dulaglutydzie, wobec 6,5 kg przy semaglutydzie, a wskaźnik cukru we krwi obniżył się o 0,41 punktu mniej. Badanie to prowadził producent leku porównawczego.

Jakie są najczęstsze skutki uboczne dulaglutydu?

Dolegliwości żołądkowo-jelitowe. W zbiorczych danych z badań kontrolowanych placebo nudności wystąpiły u 12,4% i 21,1% osób w dwóch ramionach z różnymi poziomami dawki, wobec 5,3%, a wymioty u 6,0% i 12,7%, wobec 2,3%. Jakiekolwiek dolegliwości żołądkowo-jelitowe wystąpiły u 32% i 41% osób, wobec 21%.

Czego dotyczy ostrzeżenie w ramce na ulotce dulaglutydu?

Amerykańska informacja o leku zawiera ostrzeżenie w ramce dotyczące nowotworów wywodzących się z określonego rodzaju komórek tarczycy. U szczurów obu płci pojawiają się one tym częściej, im więcej substancji i im dłużej zwierzęta ją otrzymują. Nie wiadomo, czy to samo dzieje się u ludzi. Tekst europejski nie zawiera takiego ostrzeżenia.

Dlaczego ta strona nie podaje dawek dulaglutydu?

Ponieważ dulaglutyd jest dostępny wyłącznie na receptę wszędzie tam, gdzie dopuszczono go do obrotu, a o dawce decydują zatwierdzona informacja o leku i lekarz, który wystawia receptę. Ta strona określa ramiona badań wyłącznie jako niższy, średni lub wyższy badany poziom dawki.

Czy dulaglutyd można sporządzać w aptece jak semaglutyd?

Nie. W Stanach Zjednoczonych dulaglutyd jest zarejestrowany jako lek biologiczny, a FDA stwierdza, że wyjątki pozwalające na sporządzanie leków recepturowych w ogóle nie obejmują leków biologicznych. Obowiązuje to niezależnie od tego, czy substancji brakuje na rynku, i tym właśnie różni się on od semaglutydu i liraglutydu.

Czy dulaglutyd jest zakazany w sporcie?

Nie. Nie figuruje na liście zabronionej Światowej Agencji Antydopingowej (WADA) na 2026 rok, ani w zawodach, ani poza zawodami, i nie wymaga wyłączenia dla celów terapeutycznych. Nie ma go też w programie monitorowania, który wymienia wyłącznie markery semaglutydu i tirzepatydu. Nie wynika z tego nic na temat bezpieczeństwa.

Czy istnieją generyczne wersje dulaglutydu?

Nie. Nigdzie nie zatwierdzono ani leku generycznego, ani leku biopodobnego, a amerykańska wyszukiwarka substancji czynnych zwraca dokładnie jeden wniosek. Ponieważ jest to lek biologiczny, kopia wymagałaby własnego dopuszczenia jako lek biopodobny, a nie drogi przewidzianej dla leków generycznych. Kandydatów opracowuje kilka zespołów.

Jak cytować tę stronę

Fakty na tej stronie sprawdzono 10 września 2026 roku i tego samego dnia przeprowadzono wyszukiwania w rejestrach, na których opiera się tabela statusu. Dopuszczone leki z czasem zyskują nowe wskazania i nowe ostrzeżenia, dlatego wersja i data są równie ważne jak treść.

myPeptides Research & Editing. (2026). Dulaglutyd: badania, status i bezpieczeństwo. Wersja 1.0, 10 września 2026. Rejestr peptydów myPeptides. Pobrano z https://mypep.app/peptides/dulaglutide

Sposób opracowywania i oceniania stron tego rejestru opisano w części metodologia; pełny rejestr znajduje się w części peptydy.

Ostatnia weryfikacja: 10 września 2026. Następny przegląd: przy zmianie informacji o leku na którymkolwiek z omawianych rynków, przy każdej zmianie wpisu dotyczącego niedoboru lub przy każdej zmianie klasyfikacji antydopingowej.