AICAR: badania, status i bezpieczeństwo

Podsumowanie

AICAR, znany też jako akadezyna, nie jest peptydem. To nukleozyd, czyli mała cząsteczka, którą organizm człowieka sam wytwarza i wydala, a w tym rejestrze figuruje dlatego, że sprzedaje się go obok peptydów. W największym badaniu 3080 pacjentów operowanych na sercu otrzymało albo akadezynę, albo wlew placebo i nie stwierdzono żadnej różnicy. Żaden kraj nigdy nie dopuścił go do obrotu, a w sporcie jest zakazany przez cały czas.

Najważniejsze ustalenia w skrócie

• Największe badanie nie wykazało niczego. Wśród 3080 pacjentów poddawanych operacji bajpasów główny punkt końcowy wystąpił u 76 z 1493 osób (5,1%) otrzymujących akadezynę i u 75 z 1493 (5,0%) w grupie placebo, co dało iloraz szans 1,01 (95-procentowy przedział ufności od 0,73 do 1,41) ^[1].
• Przerwano je przedwcześnie, bo kontynuowanie nie miało sensu. Rekrutację zakończono na 3080 z planowanych 7500 pacjentów po zaplanowanej z góry analizie, która miała sprawdzić, czy badanie ma jeszcze szansę wykazać efekt ^[1], ^[2].
• Wcześniejsze, pozytywne dowody się nie utrzymały. Wspólna analiza pięciu badań z randomizacją obejmujących 4043 pacjentów wykazała o 27% mniej zawałów serca w okresie okołooperacyjnym (iloraz szans 0,69; 95-procentowy przedział ufności od 0,51 do 0,95; p = 0,02). Na tym wyniku zbudowano badanie, które się nie powiodło ^[3].
• „Trening w pigułce” to opis myszy. Nietrenowane myszy, które przez cztery tygodnie otrzymywały 500 mg/kg dziennie do jamy brzusznej, przebiegały o około 44% dłuższy dystans i biegały o około 23% dłużej (p < 0,05), przy 15–20 zwierzętach w grupie ^[4].
• Żadne badanie u ludzi nigdy nie zmierzyło wytrzymałości podczas stosowania AICAR. W najbliższym, z udziałem 29 zdrowych mężczyzn, wychwyt glukozy przez mięśnie wzrósł 2,1 ± 0,8 raza, a przy jeździe na rowerze 4,7 ± 1,7 raza, i nie stwierdzono mierzalnej aktywacji enzymu, który AICAR ma włączać ^[5].
• W sporcie jest zakazany przez cały czas, figuruje z nazwy na liście zabronionej na 2026 rok w sekcji S4.4.1 jako substancja nieokreślona, a niemieckie prawo karne wymienia go z ilością progową 7000 mg ^[6], ^[7], ^[8].
• Sygnały dotyczące bezpieczeństwa są konkretne, a nie mgliste. Wzrasta stężenie kwasu moczowego, bo to główny produkt rozkładu; stężenie mleczanu we krwi wzrosło nawet o 60% (p < 0,001); a jedno z późniejszych badań przerwano po pięciu pacjentach, podając jako przyczynę „renal toxicity” (toksyczność nerkową) ^[9], ^[10], ^[11].

Czym jest AICAR

AICAR to nukleozyd purynowy: zasada imidazolowa połączona z cukrem rybozą, o masie 258,23 g/mol. Nie zawiera aminokwasów ani wiązania peptydowego, więc nie jest peptydem, a Światowa Agencja Antydopingowa nie zalicza go też do hormonów peptydowych ^[12], ^[6].

Ta sama nazwa oznacza dwa różne związki chemiczne i to najbardziej przydatna informacja na temat AICAR. Ściśle biorąc, skrót AICAR oznacza rybotyd ZMP, czyli postać z grupą fosforanową, którą baza danych chemicznych PubChem notuje jako CID 65110. W sporcie, w prawie i w handlu „AICAR” oznacza jednak rybozyd akadezynę, CID 17513. Ta strona opisuje rybozyd ^[12].

Rozróżnienie ma znaczenie, bo to rybozyd był badany i jest sprzedawany, a rybotyd to związek, który komórka z niego wytwarza. Autorzy badań podstawowych często piszą „AICAr” z małym r, aby zaznaczyć, że chodzi o rybozyd ^[13].

Najważniejsze dane

Jak działa

AICAR jest nieaktywny, dopóki komórka go nie przekształci. Białka transportowe wprowadzają go do wnętrza komórki, enzym dołącza grupę fosforanową i w ten sposób powstaje ZMP, który na tyle przypomina sygnał wewnętrznego czujnika energii komórki, że może zostać z nim pomylony ^[20].

• Sygnał jest podróbką. ZMP przypomina AMP, cząsteczkę, która informuje komórkę, że kończy się jej energia, i może włączać kinazę białkową aktywowaną przez AMP, choć rzeczywisty bilans energetyczny komórki wcale się nie zmienił ^[20].
• Potrzebne są zarówno wychwyt, jak i fosforylacja. Zablokowanie białka transportowego albo enzymu dołączającego fosforan w komórkach białaczki znosiło zarówno aktywację enzymu, jak i śmierć komórek ^[20].
• Substancją czynną jest fosforan, a nie AICAR. Badanie łączące analizę przemian metabolicznych i białek wskazało ZMP jako postać toksyczną i wykazało, że wiąże się ona z wieloma białkami poza docelowym enzymem ^[16].
• Znaczna część działania w ogóle omija ten enzym. Przegląd systematyczny z 2021 roku stwierdził, że wiele efektów, które dawniej mu przypisywano, od niego nie zależy, i ostrzegał przed nadinterpretacją badań opartych na tej substancji ^[13].
• Pierwotny pomysł był inny. Cały program kardiologiczny opierał się na nadziei, że AICAR miejscowo zwiększy poziom adenozyny w niedotlenionej tkance i ochroni serce. Tę hipotezę raz rzetelnie sprawdzono i się nie potwierdziła ^[3], ^[1].

W tym miejscu AICAR wyraźnie różni się od peptydów, obok których figuruje w katalogach. Peptydy działają na receptory na powierzchni komórki. AICAR musi najpierw zostać wychwycony przez komórkę i przebudowany w jej wnętrzu ^[20].

Co wykazały badania

W ciągu pięciu dekad akadezynę otrzymało w badaniach klinicznych ponad 10 000 osób, co jest niezwykłe jak na substancję sprzedawaną jako odczynnik badawczy. Wyniki są również niezwykle jednoznaczne – i w większości negatywne.

Kardiochirurgia: badanie, które zakończyło program

RCT fazy 3 W badaniu RED-CABG losowo przydzielono do grup 3080 dorosłych ze średnim lub wysokim ryzykiem przed planową operacją bajpasów, w 300 ośrodkach w siedmiu krajach; mediana wieku, czyli wartość środkowa, wynosiła 66 lat. Główny punkt końcowy łączył zgon z dowolnej przyczyny, udar mózgu niezakończony zgonem i konieczność mechanicznego wspomagania krążenia do 28. dnia ^[1].

RCT fazy 3 Wystąpił on u 76 z 1493 pacjentów (5,1%) otrzymujących akadezynę i u 75 z 1493 (5,0%) w grupie placebo. Iloraz szans wyniósł 1,01, a 95-procentowy przedział ufności – od 0,73 do 1,41. Żaden ważny drugorzędowy punkt końcowy również się nie różnił ^[1].

RCT fazy 3 Dane z rejestru dla wszystkich losowo przydzielonych pacjentów, 1536 wobec 1544, prowadzą do tego samego wniosku. Złożony punkt końcowy wyniósł 4,9 wobec 4,9%. Zgon z dowolnej przyczyny wystąpił u 1,9 wobec 1,7%, udar niezakończony zgonem u 1,7 wobec 1,7%, a mechaniczne wspomaganie krążenia u 2,2 wobec 2,3% ^[2].

Rekrutacja trwała od 6 maja 2009 do 30 lipca 2010 roku. Zakończono ją na 3080 z pierwotnie planowanych 7500 pacjentów, po uzgodnionej z góry analizie, która wykazała, że badanie nie ma szans na wykazanie efektu ^[1], ^[2].

Dlaczego ktokolwiek spodziewał się czegoś innego

Metaanaliza W 1997 roku analiza łącząca indywidualne dane 4043 pacjentów po operacji bajpasów z pięciu badań z randomizacją w 81 ośrodkach odnotowała o 27% mniej zawałów serca w okresie okołooperacyjnym (iloraz szans 0,69; 95-procentowy przedział ufności od 0,51 do 0,95; p = 0,02) i o połowę mniej zgonów sercowych do 4. dnia (iloraz szans 0,52; od 0,27 do 0,98; p = 0,04) ^[3].

Metaanaliza Złożony punkt końcowy obejmujący zawał serca, udar lub zgon sercowy zmniejszył się o 26% (iloraz szans 0,73; od 0,57 do 0,93; p = 0,01). Liczba samych udarów nie zmniejszyła się istotnie (iloraz szans 0,69; od 0,44 do 1,08; p = 0,10) ^[3].

Metaanaliza Odsetek zgonów do 4. dnia po zawale serca spadł z 13,3% (13 z 98) do 1,4% (1 z 71), p = 0,003 ^[3].

Badanie randomizowane, podgrupa Dwuletnia obserwacja 2698 pacjentów w 54 ośrodkach wskazywała w tym samym kierunku. Zawał serca w okresie okołooperacyjnym zwiększał śmiertelność dwuletnią 4,2-krotnie (p < 0,001). Wśród tych pacjentów śmiertelność spadła przy akadezynie z 27,8% (15 z 54) do 6,5% (3 z 46), p = 0,006 ^[21].

Badanie randomizowane, podgrupa Ta liczba opiera się łącznie na 18 zgonach ^[21].

Ważna jest tu kolejność zdarzeń. Starsze, mniejsze dowody z analiz łączonych wyglądały przekonująco; jedno większe badanie prospektywne je obaliło. Analiza z 1997 roku ma dziś już tylko znaczenie historyczne ^[3], ^[1].

Poszczególne badania kardiologiczne

Badanie randomizowane W badaniu Multinational Acadesine Study losowo przydzielono do grup 821 pacjentów po operacji bajpasów, z czego 403 do grupy akadezyny. Głównych punktów końcowych nie osiągnięto. W podgrupie z góry zdefiniowanej jako grupa wysokiego ryzyka odsetek zawałów z załamkiem Q spadł z 19,7 do 10,0% (p = 0,032), natomiast wszystkie niepożądane zdarzenia sercowo-naczyniowe, 19,4 wobec 18,4%, oraz śmiertelność całkowita, 3,4 wobec 2,7%, się nie różniły ^[22].

Badanie randomizowane U 116 pacjentów po operacji bajpasów, podzielonych na trzy grupy, żaden wynik nie osiągnął istotności statystycznej. Oznaki niedotlenienia w badaniu ultrasonograficznym przed bajpasem pojawiły się u 6, 15 i 19% (p = 0,22). Po operacji oznaki w zapisie EKG pojawiły się u 11, 22 i 18% (p = 0,42), a w badaniu ultrasonograficznym u 24, 27 i 29% (p = 0,86) ^[23].

Randomizowane badanie naprzemienne (cross-over) U 12 pacjentów ze stabilną dławicą piersiową porównano cztery dawki z placebo. Skorygowana o placebo zmiana czasu do obniżenia odcinka ST o 1 mm wyniosła -0,1 ± 6,2, 11,1 ± 13,8, 12,9 ± 8,6 i -3,2 ± 6,8%. Żadna z tych zmian nie była istotna, a najwyższa dawka wypadła gorzej niż dawki pośrednie ^[24].

Mięśnie, cukier we krwi i twierdzenie o wytrzymałości

Badanie fizjologiczne u ludzi U 29 zdrowych mężczyzn w wieku 26 ± 8 lat i ze wskaźnikiem masy ciała (BMI) 25 ± 4 kg/m2 trzy godziny podawania AICAR zwiększyły wychwyt glukozy przez mięśnie 2,1 ± 0,8 raza. W tym samym badaniu jazda na rowerze zwiększyła go 4,7 ± 1,7 raza ^[5].

Badanie fizjologiczne u ludzi Mechanizmu nie udało się wykazać tam, gdzie go oczekiwano. Aktywność enzymu i jego fosforylacja nie zmieniły się po 20 minutach ani po trzech godzinach, podczas gdy jazda na rowerze zwiększyła jedno i drugie. Zużycie glukozy przez cały organizm wzrosło o 7%, z 9,3 ± 0,6 do 10,0 ± 0,6 mg/kg na minutę (p < 0,05) ^[5].

Dane z badań na zwierzętach Głośne hasło pochodzi z badania na myszach opublikowanego w 2008 roku. Nietrenowane myszy przez cztery tygodnie otrzymywały 500 mg/kg dziennie do jamy brzusznej, przy 15–20 zwierzętach w grupie. Przebiegały o około 44% dłuższy dystans i biegały o około 23% dłużej (p < 0,05). Masa ciała się nie zmieniła, a zużycie tlenu wzrosło ^[4].

Brak danych z badań Przeszukanie literatury 13 września 2026 roku nie pozwoliło znaleźć żadnego opublikowanego badania u ludzi, które mierzyłoby wytrzymałość, skład ciała, masę mięśniową lub adaptację do treningu podczas stosowania AICAR. Każde twierdzenie o poprawie wydolności prowadzi z powrotem do tych myszy albo do marketingu ^[4], ^[5].

Nowotwory krwi

Badanie laboratoryjne W komórkach pobranych od 70 pacjentów z przewlekłą białaczką limfocytową akadezyna wywoływała obumieranie komórek przy stężeniu półmaksymalnym 380 ± 60 mikromoli na litr. Zdrowe limfocyty B były równie wrażliwe; limfocyty T prawie nie reagowały aż do stężenia 4 milimoli na litr ^[20].

Faza 1/2 U 24 pacjentów z białaczką, która powróciła lub nie odpowiadała na leczenie, nie osiągnięto żadnej formalnej miary korzyści. Autorzy opisują jedynie tendencje, które sami nazywają zmiennymi ze względu na małą liczbę pacjentów i szeroki zakres dawek ^[25].

Badanie przerwane Kolejne badanie, dotyczące chorób szpiku kostnego, zamknięto po pięciu pacjentach. Rejestr podaje przyczynę w dwóch słowach: „renal toxicity” (toksyczność nerkowa) ^[11].

Czego wciąż nie wiadomo

• Niczego o podawaniu podskórnym. Każdą udokumentowaną dawkę u ludzi podano dożylnie. Nic nie opublikowano o drodze podania, którą zakładają sprzedawcy z szarego rynku ^[17].
• Niczego o wielokrotnym stosowaniu u zdrowych osób. Najdłuższa udokumentowana ekspozycja u ludzi to pięć wlewów w ciągu 20 dni albo dwanaście dni ciągłego wlewu u dwóch pacjentów ^[25], ^[26].
• Niczego o przyjmowaniu doustnym. Dostępność po podaniu doustnym u zdrowych mężczyzn wynosiła poniżej 5%, a żadne badanie długotrwałego przyjmowania doustnego nie istnieje ^[17].
• Ryzyka nowotworów i wpływu na płodność lub potomstwo. Dla tej substancji nie ma publicznie dostępnych danych tego rodzaju.
• Interakcji. Nic nie opublikowano o łączeniu AICAR z metforminą ani z innymi lekami działającymi na ten sam szlak.
• Czy enzym, który aktywuje, sprzyja wzrostowi guzów, czy go hamuje. Literatura jest sprzeczna, a długoterminowych danych u ludzi, które rozstrzygałyby tę kwestię, nie ma ^[13].

Skutki uboczne i bezpieczeństwo

Przy niskich dawkach podawanych we wlewie w kardiochirurgii akadezyna była tolerowana mniej więcej tak dobrze jak placebo. To stwierdzenie dotyczy około 42 mg/kg podawanych przez siedem godzin i niczego więcej. W badaniach onkologicznych stosowano dawki od dwudziestu do czterdziestu razy większe i właśnie tam pojawiają się problemy ^[1], ^[2], ^[25].

• Wzrost stężenia kwasu moczowego jest nieunikniony. Badanie ze znacznikiem promieniotwórczym u czterech zdrowych mężczyzn wykazało, że głównym produktem rozkładu jest kwas moczowy, który sześć godzin po wlewie odpowiadał praktycznie za całą radioaktywność pozostałą w osoczu. W łącznych danych z operacji bajpasów była to jedyna różnica w zakresie bezpieczeństwa w porównaniu z placebo ^[9], ^[3].
• W mniejszym badaniu kardiochirurgicznym ten wzrost zmierzono. Stężenie kwasu moczowego w osoczu wzrosło średnio o 1,6 ± 0,2 mg/dl, wyłącznie w grupie otrzymującej wysoką dawkę i bez następstw klinicznych ^[23].
• Udokumentowaną granicą są nerki. W badaniu dotyczącym białaczki przy dawkach od 50 do 315 mg/kg wśród zdarzeń niepożądanych pojawiło się upośledzenie czynności nerek, a kolejne badanie z dawkami od 140 do 315 mg/kg dziennie przerwano po pięciu pacjentach z powodu toksyczności nerkowej ^[25], ^[11].
• W dużym badaniu kardiochirurgicznym zdarzenia nerkowe rozkładały się równo. Ciężka niewydolność nerek wystąpiła u 20 z 1442 pacjentów otrzymujących akadezynę wobec 14 z 1457 w grupie placebo, a ostra niewydolność nerek u 9 wobec 10 ^[2].
• Stężenie mleczanu rośnie wraz z dawką. U 47 pacjentów z chorobą wieńcową, którzy otrzymali od 5 do 50 mg/kg, stężenie mleczanu we krwi wzrosło w porównaniu z placebo nawet o 60% (p < 0,001), co autorzy interpretują jako przesunięcie w stronę wytwarzania energii bez udziału tlenu ^[10].
• Niski poziom cukru we krwi był jedyną różnicą na niekorzyść leku. Ciężką hipoglikemię odnotowano u 6 z 1442 pacjentów otrzymujących akadezynę i u 0 z 1457 w grupie placebo. Liczby są małe, ale wskazują w jednym kierunku ^[2].
• Wlewy mogą obniżać ciśnienie krwi. W badaniu dotyczącym białaczki wprost zaklasyfikowano to jako zdarzenie istotne klinicznie. W badaniu kardiochirurgicznym niskie ciśnienie występowało równie często w obu ramionach badania: u 280 z 1442 wobec 280 z 1457 ^[25], ^[2].
• Morfologia krwi zmieniała się niewiele. Niedokrwistość wystąpiła u 384 wobec 383 pacjentów, a niski poziom płytek krwi u 119 wobec 129, bez sygnału na niekorzyść w porównaniu z placebo ^[2].
• Dwa kolejne ciężkie zdarzenia rozłożyły się liczbowo nierówno. Niewydolność oddechową odnotowano u 33 z 1442 pacjentów otrzymujących akadezynę wobec 23 z 1457 w grupie placebo, a zatrzymanie krążenia u 12 wobec 7. Badanie nie zostało zaprojektowane do sprawdzania tych punktów końcowych, a ogólna częstość ciężkich zdarzeń była w obu ramionach taka sama ^[2].

Łącznie w badaniu kardiochirurgicznym ciężkie zdarzenia niepożądane wystąpiły u 327 z 1442 pacjentów (22,7%) otrzymujących akadezynę i u 329 z 1457 (22,6%) w grupie placebo. Pozostałe zdarzenia wystąpiły u 1154 (80,0%) wobec 1189 (81,6%). Leczenie przerwano z powodu zdarzeń niepożądanych u 34 wobec 23 pacjentów ^[2].

Należą tu jeszcze dwa ustalenia. Badania w chorobach szpiku nie przerwano z powodu braku skuteczności, lecz z powodu uszkodzenia narządu. Ponadto toksyczną postacią jest fosforan wytwarzany przez komórkę, a nie substancja, która do niej wnika, co utrudnia ocenę, jaka dawka faktycznie dociera do komórki ^[11], ^[16].

Istnieje też rzadka choroba dziedziczna, AICA-rybozyduria, w której ta właśnie cząsteczka gromadzi się od urodzenia. Obraz choroby jest ciężki: głębokie zaburzenia rozwoju, utrata wzroku z powodu zwyrodnienia siatkówki, zahamowanie wzrostu, skrzywienie kręgosłupa i często padaczka oporna na leczenie ^[27].

Nie jest to prognoza dla kogoś, kto otrzyma pojedynczy wlew. Pokazuje jednak, że organizm nie traktuje tej cząsteczki jako obojętnej ^[27].

Nie można podać przeciwwskazań, ponieważ nie istnieje żaden dopuszczony produkt ani informacja o leku. Z badań wynika, że szczególnie ryzykowne są trzy sytuacje: upośledzona czynność nerek, dna moczanowa lub podwyższone stężenie kwasu moczowego oraz każdy stan z podwyższonym stężeniem mleczanu ^[25], ^[10].

Dawki stosowane w badaniach

Są to dawki opisane w cytowanych badaniach, podane wyłącznie po to, by można było zrozumieć ich wyniki. Nie stanowią zalecenia ani wskazówki, jak cokolwiek stosować.

Każdą z powyższych dawek u ludzi podano dożylnie pod nadzorem szpitalnym, w większości na sali operacyjnej. Nic nie wiadomo o podawaniu AICAR podskórnie. Ilości stosowanych u zwierząt, wyrażonych w miligramach na kilogram, nie da się przenieść na ludzi, zwłaszcza w przypadku substancji, której po połknięciu wchłania się mniej niż 5% ^[17].

Stan rozwoju i dopuszczenie do obrotu

AICAR nigdy nie został dopuszczony do obrotu jako lek – w żadnym kraju, w żadnym wskazaniu i w żadnym czasie. Sprawdzenie rejestrów 13 września 2026 roku nigdzie nie pozwoliło niczego znaleźć, a obecnie żadne badanie interwencyjne go nie testuje ^[1], ^[18].

• Koniec lat 80. – Gensia Pharmaceuticals rozwija substancję jako środek regulujący poziom adenozyny pod kodami GP 1-110 i ARA-100 ^[15].
• 1997–2005 – program przechodzi z Gensia Sicor do Metabasis, następnie do PeriCor Therapeutics, a w końcu do Schering-Plough, później Merck ^[15].
• 2005 – Komisja Europejska przyznaje status leku sierocego EU/3/05/280 w przewlekłej białaczce limfocytowej na podstawie pozytywnej opinii komitetu z 7 kwietnia ^[18].
• 2007–2010 – Advancell prowadzi badanie u 24 pacjentów z białaczką, zarejestrowane pod nazwą produktu „Acadra” ^[29], ^[25].
• 2009–2012 – RED-CABG rekrutuje pacjentów, zostaje przerwane i publikuje wyniki; program kardiologiczny się kończy ^[1], ^[2].
• 2013–2015 – ostatnie badanie, dotyczące chorób szpiku kostnego, zostaje przerwane po pięciu pacjentach ^[11].

Pięć z tych wpisów opiera się na zapytaniach do baz danych, w których równolegle sprawdzano substancję kontrolną w tym samym systemie. Pusta odpowiedź oznacza więc brak wpisu, a nie wadliwe zapytanie ^[30], ^[31], ^[32], ^[33], ^[34]. Wpis brytyjski jest słabszy, bo tego dnia nie dało się przeszukać rejestru, więc status wywnioskowano z sytuacji na świecie ^[35].

Dwa wpisy bywają regularnie źle odczytywane. Europejski status leku sierocego to forma wsparcia przy opracowywaniu leku na rzadką chorobę, a agencja stwierdza wprost, że nie jest to pozwolenie na dopuszczenie do obrotu. Nigdy nie złożono po nim żadnego wniosku. Kod ATC C01EB13 to statystyczny numer klasyfikacyjny, nadany bez określenia jakiejkolwiek dawki dobowej ^[18], ^[14].

Jeszcze jedna kwestia odróżnia AICAR od większości substancji w tym rejestrze. Nie figuruje na żadnej amerykańskiej liście substancji zgłoszonych do sporządzania leków recepturowych w aptekach, podczas gdy ipamorelina pojawia się w tym samym dokumencie dziesięć razy. Nikt nigdy nie wnioskował o legalną drogę wytwarzania go dla ludzi ^[36].

Szerszy obraz prawny przedstawiają strony czy peptydy są legalne oraz peptydy dopuszczone przez FDA.

Antydoping

AICAR jest zakazany przez cały czas, w zawodach i poza zawodami, i figuruje na liście na 2026 rok z nazwy, a nie objęty jedynie ogólną klauzulą. Wpis brzmi: „Activators of the AMP-activated protein kinase (AMPK), e.g. 5-N,6-N-bis(2-fluorophenyl)-^[1,2,5]oxadiazolo3,4-bpyrazine-5,6-diamine (BAM15), AICAR, mitochondrial open reading frame of the 12S rRNA-c (MOTS-c)” (aktywatory kinazy białkowej aktywowanej przez AMP, AMPK, np. 5-N,6-N-bis(2-fluorofenylo)-^[1,2,5]oksadiazolo3,4-bpirazyno-5,6-diamina (BAM15), AICAR, peptyd kodowany przez otwartą ramkę odczytu mitochondrialnego 12S rRNA, MOTS-c) ^[6].

Wpis ten znajduje się w sekcji S4.4.1, wśród modulatorów metabolizmu, a nie wśród hormonów peptydowych z sekcji S2. Substancje z sekcji S4.3 i S4.4 są substancjami nieokreślonymi, czyli należą do kategorii z surowszym zakresem kar ^[6].

Niemcy idą dalej niż przepisy sportowe. Załącznik do ustawy antydopingowej wymienia AICAR jako przykład agonistów osi AMPK, a rozporządzenie z 2023 roku ustala dla tej pozycji ilość progową 7000 mg. Powyżej tej ilości nabycie i posiadanie są przestępstwem ^[7], ^[8].

Trudność polega na wykryciu, bo AICAR jest w moczu każdego człowieka. Laboratoria pracują więc z wartościami granicznymi wyznaczonymi w populacji. W 12 377 próbkach od sportowców średnie stężenie wynosiło 647 ± 365 ng/ml, a wartość środkowa 574 ng/ml. 99. percentyl wynosił 1786 ng/ml, a 99,7. percentyl 2151 ng/ml ^[37].

Zaproponowano, by próbki powyżej 2000–2500 ng/ml poddawać dalszej kontroli za pomocą analizy izotopowej ^[37].

Wspierają to dwa kolejne narzędzia. Stosunek AICAR do pokrewnego związku, SAICAr, w 5517 próbkach mieścił się w wąskich granicach. U mężczyzn wartość środkowa wynosiła 3,3, a 99. percentyl 9,3, u kobiet odpowiednio 4,2 i 14 ^[38].

Metoda izotopów węgla pozwala ponadto odróżnić cząsteczkę wytwarzaną przez organizm od podanej z zewnątrz. Zwalidowano ją w grupie referencyjnej 63 osób, a pojedynczą dawkę przyjętą doustnie wykrywała przez ponad 40 godzin ^[39]. Pełny obraz tej grupy substancji przedstawia strona peptydy zakazane w sporcie.

Porównanie z pokrewnymi peptydami

Tabela pokazuje podobieństwo rodzinne, a nie chemiczne. MOTS-c jest peptydem, a AICAR nie, ale lista antydopingowa wymienia je w tym samym wierszu, bo oba sprzedaje się z obietnicą naśladowania efektów treningu ^[6].

Najwięcej mówi kontrast w dowodach. Dla SLU-PP-332 i 5-Amino-1MQ prawie nie ma danych u ludzi, więc niczego jeszcze nie da się wykluczyć. AICAR ma za sobą 3080 pacjentów w jednym dobrze przeprowadzonym badaniu, a wynik to iloraz szans 1,01 ^[1].

Niemieckie prawo traktuje te substancje bardzo różnie pod względem ilości. Ilość progowa dla pozycji AICAR wynosi 7000 mg, a dla pozycji GW501516 – 225 mg, czyli mniej więcej trzydzieści razy mniej ^[8].

Częste nieporozumienia

• „AICAR to peptyd”. To nukleozyd o masie 258,23 g/mol, bez aminokwasów i bez wiązania peptydowego. Sprzedawanie go wśród peptydów to decyzja dotycząca sklepowej półki, a nie chemii ^[12].
• „Badania kardiochirurgiczne wykazały, że zapobiega zawałom”. Taki był stan wiedzy w latach 1997–2012. Potem 3080 pacjentów dało wynik 5,1 wobec 5,0% i iloraz szans 1,01, a badanie przerwano jako bezcelowe ^[3], ^[1].
• „Trening w pigułce”. Myszy, cztery tygodnie, 500 mg/kg dziennie do jamy brzusznej. U ludzi nic z tego nie sprawdzono, a słowo „pigułka” i tak jest błędne, bo po połknięciu wchłania się mniej niż 5% substancji ^[4], ^[17].
• „Ma europejskie dopuszczenie, ma status leku sierocego”. Status leku sierocego wspiera opracowywanie leku na rzadką chorobę i wyraźnie nie jest pozwoleniem na dopuszczenie do obrotu. Nigdy nie złożono żadnego wniosku i nie istnieje żaden raport oceniający ^[18].
• „Kod ATC dowodzi, że był dopuszczonym lekiem nasercowym”. Kody to numery klasyfikacyjne nadawane na wniosek, także substancjom, które nigdy nie zostały dopuszczone do obrotu. Dla tej substancji nie określono dawki dobowej ^[14].
• „To po prostu aktywator AMPK, więc dobrze go poznano”. Przegląd systematyczny z 2021 roku wykazał, że wiele jego efektów nie zależy od tego enzymu, a badanie białek wskazało postać fosforanową jako toksyczną ^[13], ^[16].
• „Organizm i tak go wytwarza, więc jest nieszkodliwy”. Obie części tego zdania są prawdziwe, a wniosek mimo to z nich nie wynika. Choroba dziedziczna, w której ta cząsteczka się gromadzi, jest wyniszczająca, a badanie z wysokimi dawkami przerwano z powodu uszkodzenia nerek ^[27], ^[11].
• „Selektywnie zabija komórki nowotworowe”. W badaniu, na którym opiera się to twierdzenie, zdrowe limfocyty B były dokładnie tak samo wrażliwe jak komórki białaczki ^[20].
• „Trwa nowe badanie, więc zainteresowanie wraca”. Przytaczany wpis w rejestrze dotyczy suplementacji puryn u osób z AICA-rybozydurią, czyli chorobą polegającą na nadmiarze AICAR, i nikt w nim nie otrzymuje AICAR ^[40].

Najczęściej zadawane pytania

Czy AICAR jest peptydem?

Nie. To nukleozyd, mała cząsteczka o masie 258,23 g/mol, zbudowana z zasady imidazolowej i cukru rybozy, bez aminokwasów i bez wiązania peptydowego. Figuruje w tym rejestrze dlatego, że sprzedaje się go i omawia razem z peptydami, a nie dlatego, że jest peptydem. Lista antydopingowa zalicza go do modulatorów metabolizmu, a nie do hormonów peptydowych.

Czym różni się AICAR od akadezyny?

To dwie nazwy tematu tej samej strony, z chemicznym zastrzeżeniem. Akadezyna to międzynarodowa nazwa niezastrzeżona rybozydu, PubChem CID 17513. Ściśle biorąc, skrót AICAR oznacza rybotyd ZMP, CID 65110, czyli fosforan, który komórka z niego wytwarza. W codziennym użyciu, w handlu i na liście antydopingowej chodzi jednak zawsze o rybozyd.

Czy duże badanie AICAR przyniosło efekt?

Nie i jest to jeden z najwyraźniejszych wyników negatywnych w tym rejestrze. W badaniu RED-CABG przed operacją bajpasów losowo przydzielono do grup 3080 pacjentów. Główny punkt końcowy wystąpił u 5,1% osób otrzymujących akadezynę i u 5,0% w grupie placebo, co dało iloraz szans 1,01 z przedziałem ufności od 0,73 do 1,41. Rekrutację przerwano przedwcześnie, bo kontynuowanie badania nie miało sensu.

Czy AICAR zwiększa wytrzymałość u ludzi?

Żadne badanie nigdy tego nie zmierzyło. Twierdzenie o wytrzymałości pochodzi z badania na 15–20 nietrenowanych myszach w każdej grupie, które po czterech tygodniach otrzymywania 500 mg/kg dziennie we wstrzyknięciu do jamy brzusznej przebiegły o około 44% dłuższy dystans i biegały o około 23% dłużej. Najbliższe badanie u ludzi mierzyło przez trzy godziny wychwyt glukozy przez mięśnie u 29 mężczyzn i wykazało mniej niż połowę efektu jazdy na rowerze.

Czy AICAR jest zakazany w sporcie?

Tak, przez cały czas, w zawodach i poza zawodami. Figuruje z nazwy na liście zabronionej na 2026 rok w sekcji S4.4.1, wśród aktywatorów kinazy białkowej aktywowanej przez AMP, i jest substancją nieokreśloną. Ponieważ każdy człowiek ma AICAR w moczu w sposób naturalny, laboratoria opierają się na wartościach granicznych wyznaczonych w populacji i na metodzie izotopów węgla, a nie na samym wykryciu.

Czy posiadanie AICAR jest legalne?

Zależy to całkowicie od miejsca zamieszkania, a znajomość obowiązujących przepisów należy do obowiązków każdej osoby. Najsurowsze spośród sprawdzonych tu rynków są Niemcy: AICAR jest wymieniony w załączniku do ustawy antydopingowej, a rozporządzenie z 2023 roku ustala ilość progową 7000 mg, powyżej której nabycie i posiadanie są przestępstwem.

Czy AICAR jest gdziekolwiek dopuszczony do obrotu jako lek?

Nie. Sprawdzenie baz amerykańskich, kanadyjskich, szwajcarskich, niemieckich i australijskich 13 września 2026 roku nie pozwoliło znaleźć żadnego wpisu, przy czym w każdej bazie to samo zapytanie znajdowało substancję kontrolną. Europejski status leku sierocego z 2005 roku to status związany z rozwojem leku, a nie pozwolenie na dopuszczenie do obrotu, i nigdy nie złożono po nim żadnego wniosku.

Jakie są znane skutki uboczne AICAR?

Wzrasta stężenie kwasu moczowego, ponieważ jest on głównym produktem rozkładu tej substancji. W jednym badaniu stężenie mleczanu we krwi wzrosło nawet o 60%. Udokumentowaną granicą są nerki: badanie z dawkami od 140 do 315 mg/kg dziennie przerwano po pięciu pacjentach z powodu toksyczności nerkowej. W największym badaniu ciężka hipoglikemia, czyli niebezpiecznie niski poziom cukru we krwi, wystąpiła u sześciu pacjentów otrzymujących akadezynę i u żadnego w grupie placebo.

Dlaczego AICAR sprzedaje się jako odczynnik badawczy?

Bo zgodnie z prawem nie może być niczym innym. Rozwój zakończył się bez dopuszczenia do obrotu gdziekolwiek, więc nie istnieje żaden produkt leczniczy; nigdy też nie otwarto dla niego drogi do sporządzania w aptekach. Sprzedawcy oznaczają go jako nieprzeznaczony do stosowania u ludzi, co nie zmienia tego, jak prawo farmaceutyczne traktuje produkt reklamowany z myślą o ludziach.

Jak cytować tę stronę

Fakty na tej stronie sprawdzono 13 września 2026 roku i tego samego dnia przeszukano wszystkie rejestry, na których opiera się tabela statusu. Dwie kwestie są słabiej udokumentowane niż reszta: wpis brytyjski opiera się na wnioskowaniu, a nie na wyniku wyszukiwania w bazie, a nie udało się ustalić, czy w latach 90. złożono w USA wniosek o dopuszczenie do obrotu, który został odrzucony.

myPeptides Research & Editing. (2026). AICAR: badania, status i bezpieczeństwo. Wersja 1.0, 13 września 2026. Rejestr peptydów myPeptides. Pobrano z https://mypep.app/peptides/aicar

Sposób opracowywania i oceniania stron tego rejestru opisuje metodologia; pełny rejestr znajduje się w dziale peptydy.

Ostatnia weryfikacja: 13 września 2026. Następny przegląd: przy każdym nowym zarejestrowanym badaniu, każdej zmianie klasyfikacji antydopingowej lub każdej decyzji urzędowej na rynku, którego tu nie sprawdzono.