Menotropina (hMG): badania kliniczne, status i bezpieczeństwo

Podsumowanie

Menotropina, zwykle określana skrótem hMG, to lek na niepłodność pozyskiwany z moczu kobiet po menopauzie. Łączy działanie dwóch hormonów, a drugie z nich pochodzi głównie z dodanego hormonu ciążowego hCG. We wszystkich siedmiu krajach opisanych na tej stronie jest wydawana wyłącznie na receptę, a w Stanach Zjednoczonych od 2020 roku ma status produktu biologicznego. Zbiorcze analizy badań dają jej niewielką przewagę nad wytwarzanym laboratoryjnie FSH pod względem żywych urodzeń, przy umiarkowanej pewności danych, przy czym wiele pojedynczych badań w tym zbiorze sfinansowali producenci.

Najważniejsze ustalenia w skrócie

• Na receptę we wszystkich opisanych tu krajach. Preparat amerykański jest dopuszczony do obrotu jako produkt biologiczny na podstawie wniosku BLA021663, a od 23 marca 2020 roku nie korzysta już z wyjątków przewidzianych dla leków sporządzanych w aptekach ^[1], ^[2].
• To nie jest peptyd. Amerykański urząd rejestruje menotropiny jako mieszaninę, a nie jako określoną substancję, pod identyfikatorem 5Y9QQM372Q, a w PubChem nie ma żadnego wpisu ^[3], ^[4].
• Aktywność luteinizująca pochodzi głównie z dodanego hormonu ciążowego. Brytyjska Charakterystyka Produktu Leczniczego podaje, że za tę aktywność odpowiada przede wszystkim hCG, a tekst amerykański stwierdza, że w gotowym leku wykrywa się hCG ^[5], ^[6].
• Według zbiorczych analiz żywe urodzenia zdarzały się rzadziej przy FSH wytwarzanym laboratoryjnie niż przy hMG. Wśród 4793 kobiet z 15 badań szanse na żywe urodzenie przy rekombinowanym FSH były mniej więcej o jedną szóstą mniejsze, iloraz szans 0,83 (przedział od 0,73 do 0,95), przy umiarkowanej pewności danych. W porównaniu z wysoko oczyszczonym FSH z moczu ten sam przegląd stwierdził, że różnica jest prawdopodobnie niewielka lub żadna, iloraz szans 1,02 (przedział od 0,86 do 1,21) u 2956 kobiet z 15 badań ^[7].
• Nadmierne pobudzenie jajników było prawdopodobnie częstsze przy rekombinowanym FSH, iloraz szans 1,42 (przedział od 1,12 do 1,80) wśród 9813 kobiet z 37 badań, również przy umiarkowanej pewności danych ^[7].
• Trzy duże badania bezpośrednio porównujące oba leki wykazały jedynie, że hMG nie jest gorsza. Odsetek rozwijających się ciąż wyniósł 27 wobec 22% w badaniu MERiT, iloraz szans 1,25 (przedział od 0,89 do 1,75), następnie 30 wobec 27% w badaniu MEGASET i 35,5 wobec 30,7% w badaniu MEGASET-HR ^[8], ^[9], ^[10].
• U kobiet, u których przewidywano silną reakcję na leczenie, w badaniu MEGASET-HR odnotowano mniej przypadków nadmiernego pobudzenia przy tej samej liczbie urodzeń. Nadmierne pobudzenie wystąpiło u 9,7 wobec 21,4% kobiet, czyli różnica wyniosła -11,7 punktu procentowego (przedział od -17,3 do -6,1), a łączny odsetek żywych urodzeń 50,6 wobec 51,5% ^[10].
• Hormon ciążowy zawarty w hMG przedostaje się do krwi. Średnie stężenie hCG u leczonych kobiet wynosiło w czasie stymulacji 2,5 i 2,9 j.m./l i właśnie dlatego lek jest zabroniony u sportowców mężczyzn na mocy sekcji S2.2.1 ^[11], ^[12].
• Zatwierdzone wskazania różnią się między krajami. Brytyjska Charakterystyka Produktu Leczniczego wymienia mężczyzn, u których przysadka nie wysyła sygnałów do jąder, czyli stan nazywany hipogonadyzmem hipogonadotropowym; amerykańska informacja o leku i niemiecka charakterystyka obejmują wyłącznie niepłodność kobiet ^[5], ^[6], ^[13].

Czym jest menotropina (hMG)

Menotropina nie jest jedną substancją, lecz mieszaniną hormonów pozyskiwanych z ludzkiego moczu. Amerykańska informacja o leku definiuje ją jako preparat gonadotropin o aktywności FSH i LH, wyodrębniony z moczu kobiet po menopauzie, a następnie dodatkowo oczyszczony ^[6].

FSH, czyli hormon folikulotropowy, pobudza wzrost wypełnionych płynem pęcherzyków jajnikowych, w których dojrzewają komórki jajowe. LH, czyli hormon luteinizujący, dostarcza surowca do wytwarzania estrogenów i pobudza wytwarzanie testosteronu w jądrach. Menotropina łączy obie aktywności w jednej fiolce ^[6], ^[5].

Druga z tych aktywności ma nietypowe pochodzenie. Producenci mogą dodawać hCG, czyli hormon ciążowy pozyskiwany z moczu kobiet w ciąży, aby osiągnąć deklarowaną łączną aktywność LH. Brytyjska Charakterystyka Produktu Leczniczego podaje, że za tę aktywność odpowiada przede wszystkim hCG, a sam LH ma w niej minimalny udział ^[5], ^[13].

Ferring sprzedaje lek jako Menopur w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Irlandii, Szwajcarii i Kanadzie oraz jako Menogon HP w Niemczech ^[6], ^[5], ^[14], ^[15], ^[16], ^[13]. IBSA sprzedaje Merional na innych rynkach, między innymi w Arabii Saudyjskiej ^[17].

Trzy starsze preparaty amerykańskie zniknęły z rynku. Repronex, Pergonal i Humegon wycofano, a Kanada skreśliła Repronex z rejestru w 2019 roku ^[18], ^[19].

Ta grupa leków jest starsza niż wszystkie te nazwy. Gonadotropinę z surowicy źrebnych klaczy po raz pierwszy zastosowano do pobudzania jajników w 1930 roku, a później ją wycofano, ponieważ pacjentki wytwarzały przeciwko niej przeciwciała. Pierwsze dziecko poczęte po leczeniu gonadotropiną menopauzalną z moczu urodziło się w 1961 roku ^[20].

Moc leku nie jest podawana jako masa. To aktywność biologiczna mierzona w testach na zwierzętach w odniesieniu do czwartego wzorca międzynarodowego dla FSH i LH z moczu, przyjętego w listopadzie 2000 roku. Stronę FSH mierzy się testem przyrostu masy jajników u samic szczura, a stronę LH testem pęcherzyków nasiennych u samców szczura ^[6].

Najważniejsze dane

Jak działa

Menotropina działa przez dwa receptory, z których korzystają hormony przysadki, dlatego może je zastąpić, gdy przysadka nie spełnia swojego zadania ^[6].

• Na komórkach wyściełających pęcherzyk. Część FSH wiąże się z receptorem FSH na tych komórkach ziarnistych, pęcherzyki rosną, a męskie hormony są w nich przekształcane w estrogeny ^[6].
• Na warstwie tuż poza pęcherzykiem, a u mężczyzn na jądrach. Aktywność LH wiąże się ze wspólnym receptorem LH i hCG na komórkach osłonki pęcherzyka (komórkach tekalnych). W jajniku dostarcza męskich hormonów, z których powstają estrogeny; w jądrze pobudza wytwarzanie testosteronu ^[6], ^[5].
• Sygnał LH jest w rzeczywistości sygnałem hCG. Oba hormony korzystają z tego samego receptora, a dodana hCG odpowiada za większość deklarowanej aktywności. Tę zamianę da się zmierzyć we krwi leczonych kobiet ^[5], ^[11].
• Nie uwalnia komórki jajowej. Menotropina pobudza wzrost pęcherzyków, a do uwolnienia komórki jajowej potrzebne jest osobne wstrzyknięcie hCG. Dlatego zatwierdzone teksty opisują dwa leki, a nie jeden ^[6], ^[13].

Najbliżej spokrewnione leki różnią się tym, czego w nich brakuje. Rekombinowany FSH, wytwarzany w hodowlach komórkowych, nie ma żadnej aktywności LH. FSH z moczu, również pozyskiwany z moczu, także zawiera wyłącznie FSH. Czyste preparaty hCG mają aktywność typu LH bez żadnej aktywności FSH ^[21], ^[7].

Co wykazały badania

Jak na wyciąg z moczu dane są wyjątkowo obszerne i przemawiają w jedną stronę, choć niezbyt mocno. Zbiorcze analizy dają hMG niewielką przewagę nad wytwarzanym laboratoryjnie FSH w leczeniu niepłodności, natomiast trzy największe pojedyncze badania wykazały jedynie, że nie jest ona gorsza.

Ciąża i żywe urodzenia przy wspomaganym rozrodzie

Metaanaliza, umiarkowana pewność danych Aktualny przegląd Cochrane objął publikacje do 31 marca 2025 roku i zastosował listę kontrolną, która wykluczała badania budzące wątpliwości co do wiarygodności. Cały przegląd obejmował 59 badań z udziałem 18 119 kobiet ^[7].

W analizie żywych urodzeń porównano 4793 kobiety z 15 badań. Żywe urodzenia były prawdopodobnie rzadsze przy rekombinowanym FSH niż przy hMG, iloraz szans 0,83 (przedział od 0,73 do 0,95). Inaczej mówiąc, lek z moczu wypadł nieco lepiej ^[7].

Ciąże kliniczne wskazywały ten sam kierunek u 4839 kobiet z 15 badań, iloraz szans 0,87 (przedział od 0,76 do 0,98) dla rekombinowanego FSH ^[7].

Ta przewaga dotyczy tylko tego jednego porównania. W zestawieniu z wysoko oczyszczonym FSH z moczu, który również nie ma aktywności LH, rekombinowany FSH wypadł podobnie: różnica w żywych urodzeniach była prawdopodobnie niewielka lub żadna, iloraz szans 1,02 (przedział od 0,86 do 1,21) u 2956 kobiet z 15 badań, a w nadmiernym pobudzeniu jajników różnicy nie było, iloraz szans 1,01 (przedział od 0,67 do 1,53) u 3640 kobiet z 18 badań ^[7].

Autorzy jasno opisują ograniczenia. Ryzyko błędu doboru często pozostawało niejasne, wyniki raportowano selektywnie, a ryzyko innych błędów było wysokie. Odnotowują, że wiele badań sfinansował przemysł farmaceutyczny. Sam przegląd nie otrzymał żadnego finansowania ^[7].

Nadmierne pobudzenie jajników

Metaanaliza, umiarkowana pewność danych Zespół hiperstymulacji jajników był prawdopodobnie częstszy przy rekombinowanym FSH, iloraz szans 1,42 (przedział od 1,12 do 1,80), wśród 9813 kobiet z 37 badań ^[7].

Badanie typu non-inferiority Takie badanie sprawdza wyłącznie, czy nowa metoda nie jest gorsza od dotychczasowej, a nie to, czy jest lepsza. MEGASET-HR objęło 620 kobiet, u których hormon anty-Müllerowski, wskaźnik we krwi pokazujący, ile komórek jajowych pozostało w jajnikach, wynosił co najmniej 5 ng/ml, a więc kobiety silnie reagujące na leczenie. Nadmierne pobudzenie jajników wystąpiło u 9,7% kobiet otrzymujących hMG wobec 21,4% otrzymujących rekombinowany FSH, różnica -11,7 punktu procentowego (przedział od -17,3 do -6,1) ^[10].

Wczesne utraty ciąży układały się podobnie, 14,5 wobec 25,5%, różnica -11,0 punktu procentowego (przedział od -18,8 do -3,14). Łączny odsetek żywych urodzeń był natomiast praktycznie taki sam: 50,6 wobec 51,5%, różnica -0,8 punktu procentowego (przedział od -8,7 do 7,1), mimo że w grupie porównawczej wykonano o 43 transfery zarodków więcej ^[10].

Trzy duże badania porównujące oba leki bezpośrednio

Badanie randomizowane, z zaślepioną oceną W badaniu MERiT leczono 731 kobiet, 363 wysoko oczyszczoną hMG i 368 rekombinowanym FSH. Odsetek rozwijających się ciąż wyniósł 27 wobec 22%, iloraz szans 1,25 (przedział od 0,89 do 1,75). Badanie miało wykazać przewagę hMG i tego nie osiągnęło: udało się potwierdzić jedynie, że nie jest ona gorsza ^[8].

Badanie randomizowane, z zaślepioną oceną W badaniu MEGASET leczono 749 kobiet w 25 ośrodkach w siedmiu krajach i każdej z nich przeniesiono do macicy jeden pięciodniowy zarodek, czyli blastocystę. Odsetek rozwijających się ciąż wyniósł 30 wobec 27% wśród kobiet, które ukończyły leczenie zgodnie z planem, oraz 29 wobec 27%, gdy liczono wszystkie kobiety przydzielone losowo, niezależnie od tego, czy ukończyły leczenie. Łączny odsetek żywych urodzeń po transferach mrożonych zarodków w ciągu roku wyniósł 40 wobec 38% ^[9].

Badanie randomizowane, z zaślepioną oceną W badaniu MEGASET-HR leczono 620 kobiet silnie reagujących na leczenie w 31 ośrodkach i odnotowano odsetek rozwijających się ciąż 35,5 wobec 30,7%, różnica 4,7 punktu procentowego (przedział od -2,7 do 12,1). Znów potwierdzono jedynie, że hMG nie jest gorsza, i znów nie wykazano przewagi ^[10].

Amerykańskie dopuszczenie do obrotu opierało się na wcześniejszym badaniu o takim samym schemacie. Spośród 373 leczonych kobiet rozwijającą się ciążę, potwierdzoną w USG co najmniej dziesięć tygodni po transferze, uzyskało 87, czyli 23%. Ciąża kliniczna, drugorzędny punkt końcowy, który nie miał wystarczającej mocy, by cokolwiek rozstrzygnąć, wystąpiła u 98 z 373 kobiet, czyli u 26% ^[6].

Liczba komórek jajowych a jakość zarodków

Badanie randomizowane, z zaślepioną oceną W badaniu MERiT oba leki miały różne mocne strony. Rekombinowany FSH dawał więcej komórek jajowych, 11,8 wobec 10,0 (p poniżej 0,001), natomiast hMG dawała większy odsetek zarodków najwyższej jakości, 11,3 wobec 9,0% (p = 0,044). Także obraz błony śluzowej macicy w USG przesuwał się przy rekombinowanym FSH w stronę gęstszego, hiperechogenicznego obrazu (p = 0,023) ^[8].

Zaślepiona ponowna ocena Ponowna analiza tych samych 731 kobiet i 7535 komórek jajowych osłabiła ten wynik. Ocena w poszczególnych ośrodkach dawała 11,3 wobec 9,0%, ale ocena centralna, przeprowadzona przez zespół trzech embriologów, dawała 9,5 wobec 8,0%, co nie stanowi rzeczywistej różnicy ^[23].

Gdy przenoszono zarodek najwyższej jakości, wyniki nadal przemawiały za hMG. Żywe urodzenia i rozwijające się ciąże wynosiły w obu przypadkach 48 wobec 32% (p = 0,038), a utrzymujące się zagnieżdżenie zarodka 41 wobec 27% (p = 0,032) ^[23].

Badanie randomizowane, z zaślepioną oceną Pomiary hormonów częściowo tłumaczą tę różnicę. Przy hMG we krwi było więcej androstendionu, czyli surowca, z którego organizm wytwarza estrogeny i testosteron, więcej testosteronu całkowitego oraz większa część testosteronu krążącego w postaci niezwiązanej, co wyraża tzw. wskaźnik wolnych androgenów (dla wszystkich trzech p poniżej 0,001). Pod koniec stymulacji stężenie estradiolu było wyższe przy hMG (p = 0,031), a progesteronu przy rekombinowanym FSH (p poniżej 0,001), natomiast stężenie LH we krwi w ogóle się nie różniło ^[11].

Wywoływanie owulacji w zespole policystycznych jajników

Metaanaliza, niska do bardzo niskiej pewności danych Osobny przegląd Cochrane objął publikacje do marca 2024 roku: 15 badań z udziałem 2348 kobiet, które nie zaszły w ciążę po leczeniu klomifenem lub letrozolem ^[24].

Pod względem urodzeń rekombinowany FSH i preparaty z moczu mogą różnić się niewiele albo wcale. Ryzyko względne wyniosło 1,21 (przedział od 0,83 do 1,78) u 505 kobiet z pięciu badań randomizowanych, przy niskiej pewności danych ^[24].

Węższe porównanie hMG z oczyszczonym FSH z moczu pozostaje naprawdę nierozstrzygnięte. Dla żywych urodzeń ryzyko względne wyniosło 1,44 (przedział od 0,55 do 3,76) w dwóch badaniach z udziałem 79 kobiet. Dla ciąży mnogiej wyniosło 6,56 (przedział od 0,28 do 152,45) w trzech badaniach ze 102 kobietami, a dla nadmiernego pobudzenia jajników 7,07 (przedział od 0,42 do 117,81) w dwóch badaniach z 53 kobietami. Oba wyniki wskazują na więcej takich zdarzeń przy hMG, ale każdy przedział rozciąga się od wartości bliskich zeru do ponad stukrotnych, więc nic z nich nie wynika. We wszystkich tych porównaniach pewność danych była bardzo niska ^[24].

Mężczyźni z wrodzonym hipogonadyzmem hipogonadotropowym

Badanie obserwacyjne Największa seria przypadków objęła 223 mężczyzn, którzy nie wytwarzali plemników i nigdy nie przeszli dojrzewania; leczono ich jednocześnie hCG i hMG przez łącznie 5109 osobomiesięcy. Objętość jąder wzrosła z 2,1 ± 1,6 do 8,1 ± 4,6 ml, a stężenie testosteronu całkowitego z 0,9 ± 0,5 do 15,1 ± 8,2 nmol/l, w obu przypadkach przy p poniżej 0,001 ^[25].

U połowy mężczyzn plemniki pojawiły się w nasieniu po 15 miesiącach; to wartość środkowa (mediana) w tej grupie (przedział od 13,5 do 16,5 miesiąca). Łącznie jakiekolwiek plemniki wytwarzało 143 z 223 mężczyzn, czyli 64%, średnio po 14 ± 8 miesiącach ^[25].

Liczba plemników pozostawała poniżej wartości referencyjnych Światowej Organizacji Zdrowia i wynosiła 11,7 miliona na ml, przy czym środkowa połowa mężczyzn mieściła się między 2,1 a 24,4 miliona. Odsetek plemników poruszających się do przodu osiągnął 36,9 ± 20,2%. Spośród 34 mężczyzn, którzy chcieli mieć dzieci, u 19 partnerka zaszła w ciążę ^[25].

Metaanaliza, niska pewność danych Wspomagany rozród w tej grupie dał 388 ciąż u 709 pacjentów. Oznacza to skuteczność na poziomie 46% (przedział od 39 do 53%), przy czym poszczególne badania znacznie się od siebie różniły (I-kwadrat 73,06%). Zapłodnienie, zagnieżdżenie zarodka i żywe urodzenie osiągnęły odpowiednio 72, 36 i 40%, czyli tyle samo co w niepłodności o innych przyczynach ^[26].

Badanie porównawcze, niska pewność danych W badaniu 64 mężczyzn z hipogonadyzmem pochodzenia ośrodkowego 33 otrzymywało samą hCG, a 31 hCG z hMG. Objętość jąder wzrosła z 3,08 ± 2,44 do 8,92 ± 5,37 ml (p poniżej 0,001), a 52 z 64 mężczyzn, czyli 81,2%, uznano pod tym względem za reagujących na leczenie. Wytwarzanie plemników stwierdzono jednak tylko u dwóch z 64 ^[27].

Wstrzykiwacz a proszek

Randomizowane badanie naprzemienne (cross-over) Płynny lek we wstrzykiwaczu odpowiada proszkowi. Spośród 76 kobiet przydzielonych losowo przeanalizowano 56: wstrzykiwacz dostarczył łącznie w czasie o 12% więcej FSH, a w szczycie stężenia o 17% więcej, co odpowiada ilorazom 1,12 (90-procentowy przedział od 1,0562 do 1,1889) i 1,17 (90-procentowy przedział od 1,0946 do 1,2490). Oba mieszczą się w zakresie od 0,8000 do 1,2500, w którym dwa produkty uznaje się za równoważne ^[28].

Czego wciąż nie wiadomo

• Co jeszcze zawiera fiolka. Spektrometria mas pięciu serii wykazała, że białka niebędące gonadotropinami stanowią około 20 do 30% całego białka, a zidentyfikowano ponad 200 takich białek. Podjednostka beta hCG stanowiła od 18 do 47%, podjednostka beta LH zaledwie od 0,9 do 1,2%, a wspólna podjednostka alfa była silnie utleniona, przy względnym udziale 20% całej zmierzonej gonadotropiny. Układ łańcuchów cukrowych hCG odpowiadał łożyskowemu preparatowi porównawczemu, a nie przysadkowemu, co pasuje do pochodzenia z moczu kobiet w ciąży. Pracę wykonał głównie konkurencyjny producent i nie ma ona niezależnego potwierdzenia ^[29].
• Gdzie lek trafia w organizmie i jak jest rozkładany. Żadnej z tych kwestii nie badano u ludzi w przypadku tego produktu ^[6].
• Czy hMG przewyższa oczyszczony FSH z moczu przy wywoływaniu owulacji. Przedziały obejmują kilka rzędów wielkości, a pewność danych jest bardzo niska ^[24].
• Co kryje się za stosowaniem na szarym rynku po kuracji sterydami anabolicznymi. hMG krąży poza medycznym obiegiem jako element tzw. terapii po cyklu (post-cycle therapy). To zjawisko z szarego rynku, a nie zbadane zastosowanie: nie przeprowadzono żadnego badania kontrolowanego. Przegląd kliniczny dotyczący odstawiania sterydów opisuje nielegalne przyjmowanie hCG i klomifenu pod koniec kuracji sterydami, a hMG w ogóle nie wspomina ^[30].
• Czy powtarzana stymulacja jajników zwiększa ryzyko guzów jajnika. Opisano rzadkie przypadki łagodne i złośliwe, ale związku przyczynowego ani nie wykazano, ani nie wykluczono ^[6].

Skutki uboczne i bezpieczeństwo

Amerykańska informacja o leku nie zawiera ostrzeżenia w ramce. Poważne zagrożenia opisuje w części z ostrzeżeniami, a pierwsze z nich jest powodem, dla którego lek wymaga ścisłego nadzoru ^[6].

• Nadmierne pobudzenie jajników. Naczynia krwionośne zaczynają przepuszczać płyn, który szybko gromadzi się w jamie brzusznej i klatce piersiowej, a czasem wokół serca. Sygnały ostrzegawcze to silny ból w podbrzuszu, nudności, wymioty i przyrost masy ciała ^[6].
• Jak ciężki może być przebieg. Wymieniono zmniejszoną objętość krwi, zagęszczenie krwi, zaburzenia elektrolitowe, płyn w jamie brzusznej, krwawienie do jamy brzusznej, płyn wokół płuc, ostrą niewydolność oddechową i zakrzepy. Opisano zmiany w próbach wątrobowych, ze zmianami w biopsji lub bez nich ^[6].
• Kiedy występuje. Zespół pojawia się po zakończeniu leczenia, a jego szczyt przypada mniej więcej na siódmy do dziesiątego dnia po nim. Jeśli dojdzie do ciąży, występuje częściej, ma cięższy przebieg i trwa dłużej, dlatego obserwację prowadzi się przez co najmniej dwa tygodnie po wstrzyknięciu hCG ^[6].
• Jak często. Zespół wystąpił u 6,2% spośród 434 kobiet w dwóch połączonych badaniach rejestracyjnych i u 7,2% spośród 373 kobiet w badaniu dotyczącym wspomaganego rozrodu ^[6].
• Ciąża mnoga. W tym badaniu USG wykazało więcej niż jeden płód w 30 z 85 ciąż, czyli w 35,3%. Informacja o leku wymaga, by przed rozpoczęciem leczenia poinformować kobietę i jej partnera o tym ryzyku ^[6].
• Częste dolegliwości. Według europejskiej Charakterystyki Produktu Leczniczego ból brzucha, wzdęcie brzucha, nudności, ból w obrębie miednicy, ból głowy i reakcje w miejscu wstrzyknięcia występują często, czyli z częstością od jednej osoby na 100 do jednej na dziesięć. Amerykańska informacja o leku odnotowała u tych samych 434 kobiet ból brzucha u 6,7%, ból głowy u 6,2%, ból lub reakcję w miejscu wstrzyknięcia u 3,9%, skurcze brzucha u 3,0% oraz powiększenie obwodu brzucha i stan zapalny w miejscu wstrzyknięcia, każde u 2,3% ^[5], ^[6].
• Rzadziej. Wymioty, dyskomfort w jamie brzusznej, biegunka, zmęczenie, zawroty głowy, torbiele jajników, dolegliwości ze strony piersi, trądzik i wysypka występują niezbyt często, czyli z częstością od jednej osoby na 1000 do jednej na 100. Zaburzenia widzenia, bóle mięśni i stawów, świąd, pokrzywka i skręt jajnika występują rzadko, z częstością od jednej osoby na 10 000 do jednej na 1000. Częstość reakcji alergicznych i anafilaktycznych nie jest znana ^[5].
• Cztery dalsze ostrzeżenia. Amerykańska informacja o leku poświęca każdemu z nich osobny podrozdział: skrętowi jajnika, wadom wrodzonym u dziecka, ciąży pozamacicznej i poronieniu ^[6].
• Zgłaszano także. Zakrzepowe zapalenie żył wystąpiło u mniej niż 1% amerykańskiej grupy badanej, a uderzenia gorąca pochodzą ze zgłoszeń po wprowadzeniu leku do obrotu, w których nie da się ustalić ani częstości, ani przyczyny ^[6].
• Bezwzględnie wykluczone. Guzy przysadki lub podwzgórza oraz znana alergia na lek wykluczają jego stosowanie u wszystkich. U kobiet dochodzą rak jajnika, macicy lub piersi, ciąża i karmienie piersią, niewyjaśnione krwawienia ginekologiczne, torbiele jajników niezwiązane z zespołem policystycznych jajników, pierwotna niewydolność jajników oraz wady narządów rozrodczych uniemożliwiające ciążę. U mężczyzn guzy jąder i rak prostaty ^[5], ^[6].
• Inne stany wykluczające stosowanie. Wysokie stężenie FSH świadczące o pierwotnej niewydolności jajników, niewyrównane choroby tarczycy, nadnerczy lub przysadki, hormonozależne guzy narządów rozrodczych oraz niewyjaśnione krwawienia z macicy ^[6].

Wymagany nadzór jest znaczny. Przed leczeniem amerykańska informacja o leku wymaga pełnej diagnostyki ginekologicznej i hormonalnej, postawienia rozpoznania, wykluczenia ciąży i oceny partnera. W czasie ciężkiego epizodu wymienia codzienną kontrolę bilansu płynów, masy ciała, morfologii, elektrolitów, parametrów nerkowych, krzepnięcia, EKG ze względu na stężenie potasu oraz obwodu brzucha ^[6].

Niemiecka Charakterystyka Produktu Leczniczego wymaga, by pierwsze wstrzyknięcie odbyło się pod nadzorem lekarza, a samodzielne wstrzykiwanie uznaje za odpowiednie tylko dla dobrze zmotywowanych, przeszkolonych pacjentek, które mają dostęp do fachowej porady ^[13].

Jedno pytanie, typowe dla leków z moczu, wymaga jasnej odpowiedzi. Gonadotropina pozyskiwana z przysadki przenosiła chorobę Creutzfeldta-Jakoba i pod koniec lat 80. zniknęła z rynku. W przypadku moczu nigdy nie wykazano zakaźności i nie ma żadnego potwierdzonego przypadku przeniesienia choroby ^[20], ^[31].

Ani moczu dawczyń, ani gotowego produktu nie da się zbadać na obecność prionów. Ocena opiera się więc na tym, jak prawdopodobna jest zakaźność moczu, na doborze dawczyń i na etapach oczyszczania ^[31].

Spotkanie ekspertów w Buenos Aires w kwietniu 2004 roku uznało, że ryzyko jest niskie i że gonadotropiny z moczu wydają się pod tym względem bezpieczne ^[31].

Dlaczego ta strona nie podaje dawek

Menotropina jest wydawana wyłącznie na receptę we wszystkich siedmiu opisanych tu krajach, a jej zatwierdzone stosowanie prowadzi się w trakcie leczenia na podstawie badań USG i pomiarów hormonów. O doborze ilości, jej zmianach i wyborze momentu osobnego wstrzyknięcia hCG decydują zatwierdzona informacja o leku i zespół prowadzący leczenie. Liczba 75 j.m. na tej stronie opisuje zawartość fiolki, a nie to, ile ktokolwiek przyjmuje.

Stan rozwoju i dopuszczenie do obrotu

Menotropina to lek od dawna obecny w lecznictwie, a nie substancja w fazie badań. Badania wciąż trwają, ale porównują hMG z wytwarzanym laboratoryjnie FSH i analizują podgrupy pacjentek, a nie samą substancję ^[7], ^[22].

Po wycofaniu preparatu z przysadki pod koniec lat 80. hMG z moczu była przez pewien czas jedyną gonadotropiną dostępną na rynku, a preparat z dużym udziałem niezidentyfikowanych białek moczu był przez to bardzo trudny do kontroli jakości ^[20].

Trzy wpisy wymagają komentarza. Niemieckie rozporządzenie o lekach na receptę wymienia bez żadnych wyjątków gonadotropinę z surowicy ludzkiej i końskiej, a osobno hCG, więc menotropina jest objęta obowiązkiem recepty podwójnie ^[33].

Australia wymienia menotropinę z nazwy w wykazie Schedule 4 i dodaje wpis zbiorczy dla hormonów gonadotropowych. Nie ma dodatkowego ograniczenia co do tego, kto może ją przepisywać ^[34]. Irlandia stosuje surowszą kategorię europejską, w której recepty nie można zrealizować po raz drugi ^[14].

W Unii Europejskiej nie ma preparatu dopuszczonego centralnie, a więc nie ma też jednego europejskiego raportu oceniającego. Każde znalezione tu europejskie pozwolenie ma numer krajowy ^[14], ^[5], ^[13].

W dokumentacji jest jedno wycofanie z rynku. Wycofanie klasy III, rozpoczęte 2 marca 2021 roku, objęło zestawy 75 j.m. preparatu amerykańskiego, ponieważ dołączona sól fizjologiczna nie spełniała specyfikacji pH. Substancji czynnej to nie dotyczyło, a wycofanie zostało zakończone ^[32].

Szersze ramy prawne opisują strony czy peptydy są legalne i peptydy dopuszczone przez FDA. Każdy wpis opisuje stan na 15 września 2026 roku.

Antydoping

Menotropina jest zabroniona u sportowców mężczyzn, choć jej nazwa nigdzie na liście nie występuje. Sekcja S2.2.1 listy zabronionej WADA na 2026 rok wymienia peptydy pobudzające wytwarzanie testosteronu u mężczyzn, w tym między innymi gonadotropinę kosmówkową (CG) i hormon luteinizujący (LH). Indeks listy zawiera wpisy dla obu tych substancji, a żadnego dla menotropiny, hMG ani ludzkiej gonadotropiny menopauzalnej ^[12].

Zakaz obejmuje hMG przez jej składniki. Każdy preparat zawiera hCG jako nośnik aktywności luteinizującej, a ta hCG przedostaje się do krwi. U leczonych kobiet w czasie stymulacji zmierzono średnie stężenia 2,5 i 2,9 j.m./l ^[5], ^[11].

Grupa S2 jest zabroniona przez cały czas, w zawodach i poza zawodami. Nic z niej nie jest substancją określoną ^[12].

Ważne są dwa ograniczenia. Lista zawęża ten wpis do mężczyzn ^[12]. Powód jest analityczny: hCG występuje u kobiet naturalnie, więc nie może u nich służyć za wskaźnik. Część FSH w ogóle nie jest zabroniona. Przeszukanie pełnego tekstu listy na 2026 rok pod kątem haseł FSH, follicle i follitropin nie daje żadnych wyników, a niemiecka ustawa antydopingowa również nie zawiera wpisu dla folitropiny ^[12], ^[35].

Laboratoria mierzą hCG, a nie menotropinę. Większość akredytowanych laboratoriów stosuje automatyczne testy immunologiczne na moczu i akceptowane są tylko testy wykrywające nienaruszony hormon złożony z obu podjednostek. Potwierdzenie wymaga innego testu na nienaruszoną hCG albo spektrometrii mas ^[36].

Zaproponowano próg 1,0 j.m./l nienaruszonej hCG w moczu mężczyzn, przy którym odsetek wyników fałszywie dodatnich wynosi mniej niż jeden na 10 000. U mężczyzn, którzy nie przyjmowali hormonu, górna granica zakresu referencyjnego wynosiła 0,21 j.m./l, a średnia 0,04 j.m./l, w 570 próbkach ^[36].

Niemiecka ustawa antydopingowa wymienia gonadotropinę kosmówkową i hormon luteinizujący. Kończy się zdaniem, które rozszerza wykaz na sole, estry, etery, izomery, mieszaniny izomerów, kompleksy i pochodne. Czy wyciąg z moczu zawierający hCG mieści się w tym zdaniu, jest kwestią interpretacji i nie zostaje tu rozstrzygnięte; zawarta w nim hCG i tak jest substancją wymienioną w wykazie ^[35]. Szerszy obraz przedstawia strona peptydy zabronione w sporcie.

Porównanie z pokrewnymi peptydami

Te substancje układają się wzdłuż jednego łańcucha sygnałów. Gonadorelina i kisspeptyna działają na przysadkę i wyżej, a hMG i hCG bezpośrednio na jajnik i jądro ^[12], ^[6].

O wyborach klinicznych decyduje porównanie z trzeciego wiersza, między czystszym produktem laboratoryjnym a mieszaniną z moczu. Hormon wzrostu należy do zupełnie innego łańcucha sygnałów i pojawia się tu tylko dlatego, że ma podobny status prawny i antydopingowy ^[7], ^[12].

Częste nieporozumienia

• „HMG to enzym związany z cholesterolem”. W leczeniu zaburzeń lipidowych HMG oznacza 3-hydroksy-3-metyloglutaryl, a inhibitory reduktazy HMG-CoA to statyny. W biologii molekularnej HMG oznacza białka chromatyny z grupy wysokiej ruchliwości (high mobility group). Menotropina ma kod G03GA02, a statyny C10AA ^[21].
• „hMG i hCG to to samo”. hCG to pojedynczy hormon działający wyłącznie jak LH, z osobnymi kodami G03GA01 i G03GA08. hMG to mieszanina o obu aktywnościach, której aktywność LH pochodzi głównie z hCG. hMG zawiera więc hCG, ale nie jest hCG ^[5], ^[21].
• „hMG trudniej wykryć niż hCG”. Jest odwrotnie. Test szuka nienaruszonej hCG niezależnie od tego, z jakiego produktu pochodzi, a hCG zawarta w hMG przedostaje się do krwi w mierzalnych stężeniach ^[11], ^[36], ^[12].
• „75 j.m. to dawka”. To moc jednej fiolki, czyli aktywność mierzona w testach na zwierzętach w odniesieniu do wzorca Światowej Organizacji Zdrowia: 75 j.m. aktywności FSH i 75 j.m. aktywności LH. Ilość podawaną pacjentce ustala recepta ^[6].
• „hMG jest lepsza od rekombinowanego FSH u wszystkich”. Zbiorcze dane dają jej niewielką przewagę we wspomaganym rozrodzie, przy umiarkowanej pewności danych, a wiele badań źródłowych sfinansował przemysł. Przy wywoływaniu owulacji w zespole policystycznych jajników nie da się wykazać żadnej różnicy, a MERiT, MEGASET i MEGASET-HR wykazały jedynie, że hMG nie jest gorsza ^[7], ^[24], ^[8], ^[9], ^[10].
• „Każdy preparat menotropiny to ten sam lek”. Wszystkie zawierają menotropinę, ale pochodzą od różnych podmiotów odpowiedzialnych, mają różne postacie, różne substancje pomocnicze i różne zatwierdzone wskazania. Jeden ze starszych preparatów amerykańskich wycofano w Stanach Zjednoczonych i skreślono z rejestru w Kanadzie ^[6], ^[13], ^[17], ^[18], ^[19].

Najczęściej zadawane pytania

Czy hMG jest lekiem wydawanym wyłącznie na receptę?

Tak, we wszystkich sprawdzonych tu krajach. Menotropina wymaga recepty w Stanach Zjednoczonych, Niemczech, Wielkiej Brytanii, Irlandii, Australii, Kanadzie i Szwajcarii. Australia wymienia ją z nazwy w wykazie Schedule 4 australijskiego Poisons Standard, Kanada umieszcza ją w wykazie Schedule D dla leków biologicznych, a Irlandia zalicza ją do surowszej z dwóch europejskich kategorii leków na receptę, w której tej samej recepty nie można zrealizować ponownie.

Z czego właściwie wytwarza się hMG?

Z moczu kobiet po menopauzie, który przechodzi kolejne etapy oczyszczania. Ich mocz zawiera zarówno hormon folikulotropowy, jak i hormon luteinizujący. Aby osiągnąć deklarowaną aktywność luteinizującą, producenci mogą dodawać hCG pozyskiwaną z moczu kobiet w ciąży. Amerykańska informacja o leku stwierdza wprost, że w gotowym leku wykrywa się hCG.

Czy hMG jest lepsza od FSH wytwarzanego laboratoryjnie?

W przypadku ciąży uzyskiwanej metodami wspomaganego rozrodu zbiorcze dane dają jej niewielką przewagę. Wśród 4793 kobiet z 15 badań żywe urodzenia były prawdopodobnie rzadsze przy rekombinowanym FSH: iloraz szans wyniósł 0,83, w przedziale od 0,73 do 0,95, przy umiarkowanej pewności danych. Trzy duże badania bezpośrednio porównujące oba leki, MERiT, MEGASET i MEGASET-HR, wykazały jedynie, że hMG nie jest gorsza, ale żadne nie wykazało, że jest lepsza.

Czy hMG jest zabroniona w sporcie?

U mężczyzn tak, choć słowo menotropina nigdzie nie pojawia się na liście zabronionej na 2026 rok. Lista zakazuje z nazwy gonadotropiny kosmówkowej i hormonu luteinizującego w sekcji S2.2.1, a hMG zawiera pierwszą z tych dwóch substancji. Zakaz dotyczy wyłącznie mężczyzn i obowiązuje przez cały czas, w zawodach i poza zawodami. Część leku odpowiadająca za działanie FSH nie jest zabroniona.

Czy hMG figuruje z nazwy na liście zabronionej WADA?

Nie. Przeszukanie pełnego tekstu listy na 2026 rok i jej indeksu nie daje żadnego wpisu dla menotropiny, hMG ani ludzkiej gonadotropiny menopauzalnej. Zakaz obejmuje ją natomiast przez składniki leku, czemu sprzyja brzmienie sekcji S2.2.1, która zawiera sformułowanie „w tym między innymi”. Również niemiecka ustawa antydopingowa wymienia składniki, a nie samą mieszaninę.

Jakie jest główne zagrożenie leczenia hMG?

Nadmierne pobudzenie jajników. W tym zespole naczynia krwionośne zaczynają przepuszczać płyn, który gromadzi się w jamie brzusznej i klatce piersiowej, a przebieg może szybko stać się ciężki. W amerykańskim badaniu rejestracyjnym zespół ten wystąpił u 7,2% spośród 373 kobiet. Drugim zagrożeniem jest ciąża mnoga, którą w tym badaniu stwierdzono w 30 z 85 ciąż, czyli w 35,3%.

Czy hMG jest gdziekolwiek dopuszczona do stosowania u mężczyzn?

Tak, w Wielkiej Brytanii. Brytyjska Charakterystyka Produktu Leczniczego wymienia hipogonadyzm hipogonadotropowy u mężczyzn, w leczeniu razem z hCG. Amerykańska informacja o leku i niemiecka charakterystyka obejmują wyłącznie niepłodność kobiet i nie zawierają żadnego wskazania u mężczyzn. Stosowanie hMG u mężczyzny w Niemczech wykracza więc poza warunki dopuszczenia do obrotu.

Czy hMG jest peptydem?

Nie. Amerykański urząd rejestruje menotropiny jako mieszaninę, a nie pojedynczą substancję, pod identyfikatorem 5Y9QQM372Q, a wpis w PubChem nie istnieje, ponieważ nie ma tu określonej struktury. Fiolka zawiera duże, pokryte cukrami hormony białkowe z ludzkiego moczu, a obok nich znaczny udział innych białek moczu.

Czy apteka w Stanach Zjednoczonych może sporządzać hMG jako lek recepturowy?

Już nie. 23 marca 2020 roku menotropiny stały się produktem biologicznym w rozumieniu sekcji 351 ustawy Public Health Service Act, a urząd stwierdza, że produkty objęte tą zmianą tracą wyjątki dla leków recepturowych przewidziane w sekcjach 503A i 503B. Komunikat wymienia menotropiny obok hCG, hialuronidazy i FSH.

Dlaczego ta strona nie podaje dawek hMG?

Ponieważ menotropina jest wydawana wyłącznie na receptę we wszystkich siedmiu opisanych tu krajach, a jej zatwierdzone stosowanie trzeba prowadzić na podstawie badań USG i pomiarów hormonów. Liczba 75 j.m., która pojawia się na tej stronie, opisuje zawartość fiolki, a nie to, ile ktokolwiek przyjmuje. O ilości decydują zatwierdzona informacja o leku i zespół prowadzący leczenie.

Jak cytować tę stronę

Informacje na tej stronie sprawdzono 15 września 2026 roku i tego samego dnia przeszukano rejestry, na których opiera się tabela statusu. Dopuszczone do obrotu leki z czasem otrzymują nowe ostrzeżenia, dlatego wersja i data są równie ważne jak sam tekst. Tego dnia rejestr ClinicalTrials.gov wymieniał 170 zarejestrowanych badań tej substancji ^[22].

myPeptides Research & Editing. (2026). Menotropina (hMG): badania kliniczne, status i bezpieczeństwo. Wersja 1.0, 15 września 2026. Rejestr peptydów myPeptides. Pobrano z https://mypep.app/peptides/hmg

Sposób opracowywania i oceniania stron tego rejestru opisuje metodologia; pełny rejestr jest dostępny w dziale peptydy.

Ostatnia weryfikacja: 15 września 2026. Następny przegląd: po zmianie informacji o leku na którymkolwiek z opisanych rynków, po nowym przeglądzie systematycznym porównującym hMG z rekombinowanym FSH lub po każdej zmianie klasyfikacji antydopingowej.